ماهیت جنس و فصل در فلسفه اسلامی

بله، ما خیلى در اینجا قائل به تسامح بشویم فقط مى‌توانیم بگوییم: طلبى را که ممکن است فردى از فرد دیگر در تحصیل این طبیعت نوعیه داشته باشد آن طلب طلبى است که فى ضمن أىِّ ‌فردٍ کان تحقق پیدا مى‌کند ولکن آن طلب و شی‌ء خارجى بدون فردى، نه در ضمن این نوع و نه در ضمن نوع دیگر و نه در ضمن حتى خرد و شکسته بخواهد تحقّق پیدا بکند محال است. این ادراکى را که ذهن از این طبیعت مشترک مى‌کند گرچه یک صورت ذهنى دارد ولى صحبت در بروز و ظهور خارجى اوست و همیشه فلسفه از تعیّن و تکوّن اشیاء صحبت مى‌کند نه‌اینکه اصلِ حقیقت او برگشت به آن مدرکاتِ انسان بدون توجه‌ به آن وجود خارجى و براساس اعتبار باشد. براساس اعتبار، در فلسفه هیچ‌گاه حکم به یک برنج ابهامى و اجمالى نمى‌شود. تصویر ذهنى است که منتزع از آن تعیّن خارجى است و در آن تصویر صحبت از آن تعیّن خارجى مى‌کند.

ملاک و میزان براى فهم و دانایى و معرفت نسبت به حقایق اشیاء

ملاک و میزان براى آن فهم و دانایى و معرفت ما نسبت به حقایق اشیاء عبارت از همان وجود خارجى اشیاء است. براساس آن ملاک، ذهن از آن یک انتزاعات و اعتبارات و استخراجاتى دارد؛ براساس آن امر خارجی.

حالا صحبت در این است که این تصویرى را که ذهن از آن مبدأ خارجى مى‌کند این تصویر در انطباق با آن مبدأ خارجى چقدر مى‌تواند منطبق باشد و منطبَقٌ ‌علیه این تصویر ذهنى جنسیه، در ذهن با آن امر خارجى در چه محدوده‌اى است؟! بزنگاه مطلب در این فصلى که خیلى هم مرحوم آخوند روى این فصل حساب باز کرده‌اند و من به نظرم رسید که اگر بخواهیم وارد این بشویم خیلى بیش از این روزها وقت مى‌گیرد ولى علىٰ‌کلّ‌حال گفتیم که فعلاً خدا بزرگ است تا ببینیم این مطلب به کجا مى‌رسد ...، آن نکته‌اى که مرحوم آخوند به آن مى‌خواهند برسند مطلبى است که ابتدئاً عرض کردیم که مسئلۀ لا تکرار فى التجلى و مسئلۀ کیفیت تصویر اضافۀ اشراقیه و کیفیت جنبۀ ربطى حقایق اشیاء با مبدأ هستى، آن مقصد و هدف را ایشان پیگیرى مى‌کنند و از این طریق، طریقِ ورود، کیفیت استخراج و انتزاع جنس از مبادى خودش و از ماده و کیفیت انتزاع فصل از صورت مى‌خواهند مطلب را به آن طرف سوق بدهند و مسئله را به آنجا بکشانند.