معیار شناخت اولیاء الهی و تفاوت آن با تظاهر
تمایز میان ملکات نفسانی و رفتارهای ظاهری در سلوک
آیتالله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در این جلسه با بهرهگیری از مباحث دقیق فلسفی در باب جنس و فصل، به تبیین حقیقتِ جوهریِ انسان و تفاوت آن با اعراض و ظواهر میپردازد. ایشان با نقدِ اکتفا به رفتارهای ظاهری همچون نماز، روزه یا تواضعهای نمایشی، تأکید میکنند که این امور بهتنهایی نشاندهنده حقیقتِ باطنی فرد نیستند و ممکن است صرفاً رفتارهایی کنترلشده و ابزاری باشند. محور اصلی بحث، ضرورتِ شناختِ «ملکه» در مقابل «حال» است؛ بدین معنا که صفاتِ اولیاء خدا، آثارِ لوازمِ ذاتِ آنهاست و در فراز و نشیبهای زندگی و مواجهه با منافع شخصی، بهطور ثابت و فارغ از جهتگیریهای نفسانی بروز میکند. در نهایت، ایشان با هشدار نسبت به استفاده ابزاری از دین و انتسابِ منافع شخصی به مقدسات، راهکارِ رسیدن به حقیقت را در عبور از نفس و رسیدن به ثباتِ درونی در مسیرِ حقطلبی معرفی میکنند.
مرتب سازی:
معیار شناخت اولیاء الهی و تفاوت آن با تظاهر
3این مسئله بسیار مسئلۀ دقیقى است كه نفس فعلیت حقیقت مبهمه عبارت از همان حیثیتِ ابهام و استعداد است گرچه عقل در اینجا آن حقیقت مبهمه را از آن صورت انتزاع مىكند و گرچه هیچ صورتى را براى او بالفعل درنظر نمىگیرد و بهواسطۀ عدم طروّ صورت بر آن حقیقت مبهمه معنا ندارد دیگر او در خارج تحقق پیدا كند زیرا ما در خارج مادۀ بدون صورت نداریم ولى همین مادۀ بىصورتى كه ما در خارج نداریم همین ماده در خارج هست و دارد با زبان بىزبانى خودش را نشان مىدهد كه من یك واقعیتى در خارج هستم كه این واقعیتِ من درون این صورت و لحاف و پرده مخفى است و شما آن را نمىبینید. آنچه را كه شما مىبینید تجلّىای از تجلیات من است و خود من نیست!
منبابمثال این سیبى كه الآن شما در دستتان مىبینید این سیب یک مادهای دارد كه آن ماده، همان جنس اوست، جنس نه به معناى جنس عام بلکه به معناى همان خمیره و سرشت او كه این خمیره و این سرشت الآن بهصورت سیب درآمده، ممكن است فردا بهصورت چدن دربیاید همین سیبى كه الآن در دست شماست فردا چدن مىشود البته با یك استعداد بسیار بعید كه در استعداد امكانى و استعداد وجودى بحثش بیان مىشود. همین سیبى كه الآن در دست شماست ممكن است فردا پرتقال بشود، همین سیبى كه الآن در دست شماست ممكن است فردا بهصورت ترابیه باشد و بهصورت خاك بشود. آن حقیقت بىزبان كه الآن درون این سیب نهفته است و شما وقتى دستتان مىگیرید با ثقل، آن حقیقت را احساس مىكنید یعنى وقتى دستتان سنگین است این سنگینى دست بهخاطر رنگ و شكل و مدوّر بودن این نیست، اینها همه اعراض است كه این اعراض بر این صورت فعلیه حاصل شده است و بهواسطۀ تغییر و تبدل این صورت فعلیه آن عرَض هم تغییر پیدا خواهد كرد. این رنگ سبز و سفید سیب تبدیل به سیاهى و قرمزى و قهوهاى خواهد شد. الآن این سیب سبز است و در دست شما قرار گرفته و گِرد است بعد فردا این تبدیل به مستطیل و مكعب خواهد شد این اعراضى كه الآن هست، این اعراض بر این صورت فعلیهاى كه الآن جلوى چشمان شماست بار شده است و در تغییر شرایط بهواسطۀ آن جوهر كه تغییر پیدا مىكند، این اعراض هم تغییر پیدا خواهند كرد.