تحلیل عقلی رابطه ماده و صورت در موجودات

بنابراین یک لحم در عین اینکه عنوان لحمیت بر او صدق کند ولکن آن صورت لحمیت که ما بِه الشىء هو هو است و قابل اشاره است را نداشته باشد، یک هم‌چنین چیزی مستحیل است و همین‌طور از آن‌طرف صورتى ـ صورت لحمیت ـ وجود داشته باشد ولى در واقع آن ماده‌اى که این صورت روى او بنشیند و شما بتوانید به‌واسطۀ رؤیت، لحم را از سایر اشیاء تمییز بدهید هم معنا ندارد. [اینکه می‌گوییم:] به‌واسطۀ آن صورت لحمیت، منظور همان اعراض تسعه مثل کم، کیف، لون و امثال‌ذلک [نیست] و اینها عرض هستند که به‌واسطۀ این صورت لحمیت عارض مى‌شوند، بحث در آنجا نیست و مشخص است که در عرض باید مسبوق به موضوع باشد و این عرض روى موضوع حمل بشود. اول صحبت در خود صورت لحمیت است. ببینید ما در اینجا سه مرتبه به‌وجود آوردیم و تقسیم کردیم و در هر سه مرتبۀ اینها جسم خارجى بی‌نیاز از هرکدام از این مراحل نیست ولکن باید ببینیم کدام‌یک از این دو سبقت دارد و کدام‌یک از این دو متأخر است؟ بحث در سبقت و تأخر و علیت و معلولیت است و بحث در خود نیاز آن شی‌ء خارجى در تحقق خارجى به اینها نیست.

شما وقتى که با دست کلید را مى‌چرخانید و در را باز مى‌کنید یا دستگیرۀ در را حرکت مى‌دهید، در عالم خارج دو حرکت انجام شده است؛ یکى حرکت دست و یکى هم حرکت این دستگیره، هردو باهم انجام شده است و هرکدام از این دو منفک از دیگرى نیست یعنى فرض کنید اگر شما دست را به دستگیره بگیرید الآن من‌حیث‌المجموع یک امر واحد در خارج تحقق پیدا کرده است که عبارت از یک مجموعه‌ای است که آن مجموعه یک فعل را انجام مى‌دهد ولی در تحلیل عقلى به دو حرکت تقسیم مى‌شود؛ یکى حرکت ید و یکى هم حرکت دستگیره ولى کدام‌یک از این دو تقدم دارند ـ تقدم عقلى، نه تقدم زمانی ـ ؟! مشخص است که دست علت براى آن حرکت دستگیره است و اگر دست نباشد دستگیره هم حرکتى ندارد، بحث در تقدم و تأخر زمانى نیست بلکه در تقدم عقلى است.