تحلیل عقلی رابطه ماده و صورت در موجودات

تلمیذ: آیا امر به سجده قبل از تعلق روح به نفس است؟ چرا مذکر است؟

استاد: نه، امر به سجده بعدش هست ولى الآن دارد خبر مى‌دهد، [می‌گوید:] ﴿وَنَفَخۡتُ﴾ و نمی‌گوید: ﴿نَفَخۡتُ﴾، مى‌گوید: ﴿إِنِّي جَاعِلٞ فِي ٱلۡأَرۡضِ خَلِيفَةٗ﴾¹ نه‌اینکه الآن من مى‌خواهم خلیفه درست کنم، شما هنوز ندیدید، در علم عنائى من این خلق شده است منتها شمایِ ملائکه علم به عنائىِ من ندارید و الآن آن علم عنائى ظهور خارجى پیدا نکرده و وقتى ظهور خارجى پیدا نکرده، این اِخبار پروردگار به چه حقیقتى است؟! به حقیقتى است که هنوز ظهور خارجى براى ملائکه پیدا نکرده است، اگر این ظهور پیدا کرد و آن مرتبۀ لا تذکیر و لا تأنیثی به آن مرتبۀ تعلق خارجی متحول شد آن‌وقت آن جنبۀ روحى به جنبۀ نفسى متبدل مى‌شود و جنبۀ مذکر و مؤنث به خود مى‌گیرد ولى هنوز نگفته است. لذا مسئلۀ سجدۀ ملائکه فقط بر آدمِ تنها نبود، بر حوا هم بود! نه‌اینکه فقط بر آدم به‌خصوص و به این شکل و این قواره باشد، به آن آدمیت آدم بود چون حوا را هم از آدم خلق کرد یعنى این‌طور که در روایات داریم زن‌ها از مردها خلق شده‌اند.² دندۀ چپ و راست و این چیزها!

بحث در باب کیفیت خلقت زن‌ها

تلمیذ: مثل اینکه مرحوم علامه قبول نکردند و تردید دارند.

استاد: بله، البته حالا شاید مثلاً این برداشت عادى مورد نظر ایشان نبوده است اما اینکه داریم از او [خلق شده است] یعنى آن مسئله از همان حقیقت آدمیت ظهور پیدا کرده‌ است.

تلمیذ: ضلع چپ داریم.

استاد: بله همۀ آنها چپ هستند، یک دندۀ راست در آنها نیست! شما زنی را دیده‌اید که با آدم راست باشد؟! همۀ آنها یک طوری‌شان می‌شود! البته افراد فرق می‌کنند؛ یکی شانس دارد و یکی شانس ندارد! خلاصه نسبت به همه جسارت نکنم! إن‌شاءالله خدا از آن خوب‌ها قسمت کند! [اگر این‌طور بگویم می‌گویند:] آقای طهرانی شما همۀ ما را یک کاسه درب و داغان کردید! ما در این مقام نیستیم و انصافاً که بعضی‌ها از مردها جلوتر هستند و آنها مردها را راه می‌اندازند و حرکت می‌دهند! خودم بسیاری از اینها را دیدم. خلاصه این بستگی به توفیق خدا دارد!