تحلیل عقلی رابطه ماده و صورت در موجودات

تلمیذ: آیا این جنبۀ چپ که فرمودید از باب مزاح بود؟

استاد: نه، در روایات داریم منتها باید روایات را تأویل کرد.‌

تلمیذ: روایتی هست که سندش ضعیف است؛ از امام صادق علیه‌السّلام سؤال کردند که نزد ما قومى هستند که این سخن را مى‌گویند. امام فرمودند که همان خدایى که‌ آدم را خلق کرد، براى او کارى ندارد که حوا را هم جداگانه خلق کند.¹ مرحوم علامه طباطبائی در آیۀ اول سورۀ نساء که می‌فرماید: ﴿وَخَلَقَ مِنۡهَا زَوۡجَهَا﴾² این بحث را دارد که منظور شخصى است یا نوعى است‌. بیشتر این جهتش را [مدّنظر دارند].

استاد: خب این ﴿وَخَلَقَ مِنۡهَا﴾ به همان نفس برمی‌گردد از همان نفس آدمى که خدا آدم را خلق کرد، زوجه‌اش خلق شده است.‌

تلمیذ: مرحوم علامه در همین آیه دارند که حوا از حقیقت آدم خلق شده است.‌

استاد: بله، از همان نفس [خلق شده است].‌‌ این یک بحثى است که خیلى چیز نیست! کیفیت نزول آن حقیقت از آن جنبۀ ﴿وَنَفَخۡتُ فِيهِ مِن رُّوحِي﴾ که چه قسم مى‌شود که یک حقیقت واحده بااینکه وحدت خارجى دارد ولى در نزول در عوالم یک‌دفعه مى‌بینید دو قسم شد و هردو قسم هم خصوصیت خاصّ خودش را پیدا کرد! این یک مقداری توضیح دارد و یک گیرى این وسط هست!

تلمیذ: گیر که زیاد دارد!

استاد: یک‌دفعه چطور مى‌شود که این‌طورى مى‌شود و قیافه‌اش این‌طورى مى‌شود و نمى‌دانم این یک چیزهای اضافه دارد و آن یک چیزهای زیاد دارد و خلاصه آن کم دارد و این وسط چه تغییر و تحولاتى [انجام می‌شود]؟!‌ گاهى وقت‌ها در خواب این مسئله دیده شده است و در خواب دیده‌اید که مثلاً دارید با کسى صحبت مى‌کنید و یک‌دفعه او به یکى دیگر تبدیل مى‌شود؛ همان کسی که دارید با او حرف مى‌زنید! این خواب است و تخیل نیست! یک‌دفعه این رفیقتان که دارید با او صحبت مى‌کنید عوض مى‌شود و به یک رفیق‌ دیگر و به یک شخص دیگر [تبدیل می‌شود]، این قضیه چیست؟! اگر به این نکته رسیدید خیلى از مشکلات و مسائل حل مى‌شود! با یکى [صحبت می‌کنید] یک‌دفعه می‌بینید که قدش کوچک شد یا یک‌دفعه قدش بزرگ شد! زن مرد شد یا مرد زن شد! اصلاً اینها چیز عجیبى هستند و خلاصه مطالبى است‌!