تحلیل عقلی رابطه ماده و صورت در موجودات
بررسی تقدم و تأخر وجودی ماده و صورت در عالم خارج
آیتالله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در این جلسه به تبیین دقیق رابطه میان ماده و صورت در تحلیل عقلی و تحقق خارجی اشیاء میپردازند. بحث با بررسی اشکالات وارد بر کیفیت انتزاع جنس از ماده و فصل از صورت آغاز شده و با تفکیک میان ابهام و تحصل در ماده، بر ضرورت وجود هر دو مرتبه برای تحقق خارجی یک موجود تأکید میشود. استاد با استفاده از مثالهای ملموس، نشان میدهند که چگونه در تحلیل عقلی، ماده و صورت مکمل یکدیگرند و هیچیک بدون دیگری در خارج عینیت نمییابند. در ادامه، ضمن تبیین نظر صدرالمتألهین درباره کیفیت معاد جسمانی و حقیقت نفس، به تفاوت میان وجود اعتباری و تحقق خارجی پرداخته میشود. این مباحث در نهایت به بررسی جایگاه روح در عوالم نزول و تفاوت مراتب آن با نفس متعلق به ماده منتهی میگردد تا روشن شود که چگونه حقیقت واحد در عوالم مختلف، صور گوناگون به خود میگیرد.
مرتب سازی:
تحلیل عقلی رابطه ماده و صورت در موجودات
18تلمیذ: آن کسی که قائل به موضوعیت است اگر دو شاهد عادل بگویند قبول است.
استاد: در آنجا صحبت در این است که خود نفس رؤیت باید تحقق خارجى پیدا کند. اگر در یک قریهاى خود این رؤیت تحقق خارجى پیدا نکرده است ولکن شما علم دارید بر اینکه در بلاد دیگر دیدهاند، این فایدهاى ندارد و نفس رؤیت خارجى باید در اینجا تحقق پیدا کند. موضوعیت محضه این را مىگوید. مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالی علیه ـ در کتاب رؤیت هلال قائل به این مسئله هستند که موضوعیت باید ..... «صوموا لِرؤیتِه» نه «صوموا إذا تعلموا أنّه خرج عن تحتالشعاع»! «صوموا لِرؤیتِه و أفطِروا لِرؤیتِه.»1 پس در اینجا این موضوعیت موضوعیت محضه است الاّ اینکه در اینجا در یک جا موضوعیت داشته باشد منتها شارع در اینجا در این موضوعیت از باب علم تنزیلى شهادت عدلین را هم جانشین رؤیت خارجى و موضوعیت کرده است. یا تمام شدن سی روز یا شهادت عدلین که در اینجا از باب حجت تنزیلى است پس حجت بالذات عبارت از موضوعیت محضه است یعنى نفس رؤیت. به نظر ما مىرسد که مسئله اینطور نیست، در رؤیت هلال اصل مسئله براساس موضوعیت است نه موضوعیت محضه، موضوعیت بهعنوان طریق براى اثبات شهر جدید! یعنی وجود هلال و موقعیت هلال بهنحوى باشد که چشم عادى لولا الغیوم بتواند ببیند! ما این را مىگوییم یعنى اگر اغبره و غیوم نباشد، این چشم عادى بتواند ببیند. مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالی علیه ـ در اینجا مىفرمایند که اثبات شهر جدید منوط به رؤیت است و اگر اغبره باشد باید حکم به رؤیت نکنید و باید استمرار شهر سابق را داشته باشید. ما مىگوییم که نه، اگر بهواسطۀ قول افراد براى ما ثابت شد ...
تلمیذ: پس طریقیت شما طریقیت محضه نیست.
استاد: نه طریقیت، طریقیت محضه است ولى درصورتىکه هلال فوق تحتالشعاع باشد نه تحتالشعاع باشد! اگر تحتالشعاع باشد که آن روز، روز جدید نیست! رسول خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم در زمان خودش و ائمه علیهمالسّلام در زمان خودشان به کدام روز روزه مىگرفتند و به کدام روز افطار مىکردند؟! به کدام رؤیت؟! آیا به وجود هلال در تحتالشعاع بوده است؟ خب اینکه نبوده است. آیا به خروج هلال از تحتالشعاع بوده است؟! خب ما هم همین را مىگوییم. خروج هلال از تحتالشعاع باید باشد تا ما حکم کنیم. اینکه امسال اتفاق افتاد آیا هلال خارج از تحتالشعاع را دیدند یا نبوده است؟ اگر نبوده است سؤال بنده این است که اگر الآن پیغمبر بود آیا امروز را روز آخر رمضان اعلام میکرد یا روز اول شوال؟!
- . عوالی اللئالی، ج ۲، ص ۲۳۳.