کیفیت انتزاع جنس از ماده و فصل از صورت

عصاى در دست موسى این قابلیت را ندارد و این قابلیت فعلیت ندارد. بله، فعلیتى دارد که در طول صد سال برسد، فعلیت ذاتى را نسبت به او دارد اما فعلیتى که در آنٍ‌ما به‌واسطۀ تبدّل صورتى به ‌صورت دیگر تبدیل به حیّه شود این استعداد را ندارد. وقتى این استعداد را نداشت به‌حسب شرایط عادى این عصا تبدیل به حیّه نمى‌شود! آنچه که باعث مى‌شود که آن فصل اخیر براى این بار شود و حمل شود عبارت از ارادۀ ولىّ، آن همت در نفسِ ولىّ این امکان را به‌وجود مى‌آورد که صورةً بعد صوره الآن که صورت خشبیت است این صورت خشبیت منتفى شود و به‌جاى آن، صورت حیوانیت بر این مترتب شود.

اشکال به مرحوم علامۀ طباطبائی در چگونگی اعجاز و جواب آن

لذا ما در اینجا مثل مرحوم علامۀ طباطبائی ـ رضوان الله تعالی علیه ـ قائل نیستیم که ایشان در مورد اعجاز مى‌فرمایند که همت نفسِ ولىّ فقط آن سلسلۀ زمان را برمى‌دارد، زمان را برمى‌دارد ولى خود آن شرایط را دارد! نه، یک هم‌چنین دلیلى بر این مسئله نیست که اعجاز مى‌آید و زمان را فقط برمى‌دارد! این صد سال را تبدیل به یک ثانیه مى‌کند و آن اطوارى که باید بر این حمل شود آن اطوار همه حمل مى‌شود و بعد به صورت حیّه بودن تبدیل مى‌شود.

شما از کجا هم‌چنین مطلبى را مى‌فرمایید؟! شما مى‌فرمایید که این نفسِ ولىّ مى‌آید و صرفاً زمان را برمى‌دارد. آیا از نقطه‌‌نظر سلسلۀ طولیه شما این را مشاهده کردید که این عصا تبدیل به چه صورت نوعیه شد؟! آن‌هم تبدیل به چه صورت نوعیه‌ای! همین‌طوری در طول صد سال‌ این صورت‌های نوعیه پشت‌سرهم آمدند. دیده‌اید وقتى که با دوربین فیلم مى‌گیرند وقتی مى‌خواهند یک چیزى را کشف کنند نمایش آن فیلم را آهسته مى‌کنند، وقتى که آهسته شد تک‌تک لحظاتى که گذشته است یکى‌یکى نشان داده مى‌شود یا مثلاً شخصى جنایتى کرده است و از آن فیلم برداشته شده است به شخص مى‌گوید: الآن دست شما از اینجا حرکت کرد و به آنجا رفت و این نگاه را کردى و این صحبت را کردى این حرف را زدی! این را آهسته آهسته مى‌آیند روشن مى‌کنند و یکى‌یکى از هرکدام از قضایا یک عکس جدایى مى‌گیرند.