کیفیت انتزاع جنس از ماده و فصل از صورت

اگر چشم برزخى شما و ما باز شود و ما به مسائلِ مثال پى‌ببریم آنجا باز نمى‌توانیم بین مثال و ملکوت سنخیت برقرار کنیم. فقط اشکال در اینجا نیست! همین اشکالى که در سنخیت بین ماده و مجرد در اینجا برقرار است آن اشکال در بالا هم هست. چطور یک شیئى که صورت است شما آن را تبدیل به معنا مى‌کنید؟! مگر خواب ندیده‌اید؟! ما مگر خواب ندیده‌ایم؟! در خواب می‌بینیم داریم شیر مى‌خوریم، آب مى‌خوریم، در خواب داریم شنا مى‌کنیم. این خوابِ آب و دریا و شیر چیست؟ مى‌گویند: شیر، علم است. وقتى که علمى بخواهد برسد معرفتى بخواهد برسد در خواب به‌صورت شیر مى‌بیند! معرفت با شیر چه ربطى دارد؟! معرفت با صورت شیر چه ارتباط دارد؟! آب که نور است با آب که مایع است و از اکسیژن و هیدروژن ترکیب شده چه ارتباطى دارد؟! نور چه ربطى با این لیوانى که الآن دستم مى‌گیرم دارد؟! نور به این چه مربوط است؟! مثلاً الآن یک هم‌چنین صورتى در اینجاست، مگر نور هم به یک هم‌چنین شکلى درمى‌آید؟! مگر علم هم به شکل سفید بودن و شیر و اینها درمى‌آید؟! این چیست؟! چه ارتباطى بین این دو هست؟! چرا نور به شکل گازوئیل درنمى‌آید؟! چرا باید به شکل شیر دربیاید؟! آنجا باز اشکال در این قضیه پیدا مى‌شود. اگر بالاتر رفتید و صورت نوریۀ علمیه را مشاهده کردید باز در آنجا با بالاتر خودش اشکال پیدا مى‌شود که این صورت علمیه چطور به یک علم کلى و به یک عقل کلى باز مى‌گردد که آن عقل کلى در مقام تفصیل، آن علوم و معارفى است که شما دارید مشاهده مى‌کنید!

خلاصه در هر عالم وارد شوید تا قبل از اینکه ارتباط با عالم بالاتر پیدا نکردید اشکال برقرار است و فقط مربوط به دنیا نیست منتها چون آن عوالم، عوالم ربوبى است ما صرف‌نظر مى‌کنیم والاّ اشکال آنجا خیلى بالاتر است و خیلى در آنجا قضیه پیچیده‌تر است و [اختلاف] سنخیت بیشتر است! چطور در آن وجود بسیط، همۀ این انواع جا دارد؟! همۀ این ماهیات جا دارد درحالى‌که شما مى‌گویید که بسیط است و حدّ ندارد و قید ندارد و مشخّصات ندارد! حالا این را خارج از بحث گفتیم.