کیفیت انتزاع جنس از ماده و فصل از صورت

تمام این [سلسلۀ] خلق اشیاء، اراده‌هایش در نفس امام علیه‌السّلام هست. مگر اینها واسطه نیستند؟! ما واسطه‌ها را فقط در همان اعجاز باید ببینم؟! نه، در شی‌ءهاى دیگر هم همین‌طور است! آن اسدى که الآن در حدیقة‌ الحیوان هست آن هم به ارادۀ امام رضا در حدیقة‌ الحیوانات هست منتها آن از نظر عرضى یک سلسله‌اى را طى کرده است ما آن اصلِ کارى را نمى‌بینیم که از آن نور منبسطِ وجود این حقیقت تنازل کرده است! او را تماشا نمى‌کنیم که تا خود صورت مثالیه آمده است.

من یک چیز دیگر به شما بگویم؛ این عملى را که امام رضا انجام داد و این اسد روى پرده را تبدیل به اسد خارجى کرد، آیا این عمل در عالم ازل وجود نداشت؟! یعنى آیا خود امام رضا دیروز اطلاع نداشت بر اینکه فردا مى‌خواهد چنین کارى بکند؟! امام رضا علیه‌السلام که مى‌داند! آیا امام رضا که اطلاع دارد بر اینکه یک هم‌چنین کارى انجام خواهد شد چگونه بر امرى که هنوز وجود خارجى پیدا نکرده اطلاع دارد، فکر این را کرده‌اید؟! مگر مى‌شود امام علیه‌السّلام بر یک امر معدوم اطلاع داشته باشد؟! شما خودتان مى‌گویید: معدوم، معدوم یعنی عدم، عدم که لا یخبَر عنه است، عدم که چیزى بر آن حمل نمى‌شود، چیزى که وجود ندارد، امام هم نمى‌تواند به او اطلاع پیدا کند چون وجود ندارد. آنچه که امام به آن اطلاع پیدا کرده قطعاً باید وجود داشته باشد منتها وجود خارجى هنوز پیدا نکرده است ولى وجود برزخى و وجود ملکوتى پیدا کرده است. آن ارادۀ امام علیه‌السلام که تازه فردا مى‌خواهد به این تعلق بگیرد در عالم ازل و در علم عنائى این اراده بوده است، مثل همۀ اشیاء دیگر !

در اینجا دیگر خودتان همۀ مسائل را بدانید که چه خبر است؛ هرچه را که انجام مى‌شود اینها از نظر وجود مادىِ ما براى ما مختفى است زیرا ما براى ادراک مسائل نیاز به گذشت زمان داریم ولى براى آن افرادى که نیازى به گذشت زمان ندارند همۀ اشیاء الآن هست!