حقیقت ولایت تکوینی و سیطره امام بر عالم

دستمان را در کیسۀ دوم مى‌زنیم مى‌بینیم عدس است، باز در آنجا مى‌بینیم این برنج نیست، این اَرُز که درنظر داریم با این خصوصیاتى که با دست ما تماس مى‌گیرد نمى‌سازد. دست را در کیسه‌اى که برنج هست مى‌کنیم مى‌بینیم این با آن خصوصیات ذهنى منطبق است؛ این محصول موجود در این کیسه با آنچه که در ذهن داریم ارتباط دارد. اینکه الآن مى‌فهمیم ـ یک برنج مى‌فهمیم ـ گرچه نوع است ولکن در اینجا یک ابهام را مى‌فهمیم، این ابهامى که باز براى ما تحصّل دارد و آن عبارت از نفس برنج بودن است یعنى نوع برنجى که در اینجا براى ما مشخص است اما صنفش را نمى‌فهمیم. چه موقع صنف را مى‌فهمیم؟ وقتى که چشممان را باز کنیم و یک مشت از این برداریم بو کنیم و خوب نگاه کنیم این‌طرف و آن‌طرف کنیم تا تشخیص بدهیم که این چه صنفى است.

پس در وهلۀ اول ما یک ابهام را متوجه شدیم. البته نه ابهام مطلق، یک ابهامى که همراه با آن فعلیت هم هست و لذا ما با چشم بسته بین او و سایر حبوبات تفاوت قائل شدیم. این ابهام مربوط به نوع است. حالا مقدارى مطلب را حتى از این‌هم دقیق‌تر کنیم؛ مجموعۀ اینها در وهلۀ اول چند چیز هست که خصوصیاتشان مشخص نیست؛ فرض کنید که چند کیسه در اینجا هست در یک کیسه آهن هست در یک کیسه چُدن هست در چند کیسۀ دیگر حبوبات هست الآن یک مقدارى عقب‌تر مى‌رویم و یک مقدارى از نوعیت فاصله مى‌گیریم جنسیت الآن براى ما روشن هست دست به کیسۀ اول که در آن حدید هست مى‌زنیم دست را مى‌کِشیم. مى‌گوییم: این نباید مأکول باشد، ببینید دقیق‌تر شدیم! دومى را دست مى‌زنیم احساس مى‌کنیم که در آن مثلاً مایع هست، این‌هم نباید باشد چون مأکول مورد نظر است و این مشروب است و مأکول نیست. سومى ‌را دست مى‌زنیم مى‌بینیم این‌هم حَجَر است این‌هم نباید مأکول باشد؛ نه حجر مأکول است و نه مایع مأکول است و نه آهن مأکول است. هیچ‌کدام از اینها مأکول نیستند. وقتی دست مى‌زنیم به آن کیسه‌هاى بعد، مى‌بینیم نرم است مى‌گوییم: این باید مأکول باشد، کیسه دوم مى‌بینیم این‌هم نرم است ولی هنوز براى ما مشخص نیست که کدام‌یک از اینها برنج است ولى همین‌که چشم بسته است یک ماهیت مبهمه‌اى که قابلیت براى اکل دارد در ذهن تصور مى‌کنیم آن‌وقت در مرحلۀ بعدى که دقت بیشتر کردیم و کاملاً دست را فرو بردیم به آن حقیقت نوعیه مى‌رسیم.