کیفیت اخذ جنس و فصل از ماده و صورت

تلمیذ: منظور از خلق جدید که در قرآن می‌فرماید صورت هر چیزى است که آن به آن [تغییر می‌کند]؟‌

استاد: بله.

تلمیذ: یعنى کار به ماده ندارد؟

استاد: نه، ماده هست. این ماده‌اى که الآن در رحم مادر تشکّل پیدا مى‌کند اینها چیزهایى است که در همه‌جا هست، از نطفه [تبدیل به] علقه مى‌شود علقه [تبدیل به مضغه] مى‌شود و ... . این برجستگی که این رحم مادر دائماً پیدا مى‌کند به‌خاطر چیست؟ به‌خاطر اینکه آن مادر غذا مى‌خورد و آب مى‌خورد و این مواد را می‌خورد، این غذا و آن سیب و آن آبى که مى‌خورد که آدم نیست، سیب است، آب است، گوشت است، کباب است، سبزى است و میوه است. این چیزهایى که مى‌خورد همه چیزهاى عمومى است که مادۀ این قضیه را تشکیل مى‌دهد. این مواد در بدن مادر می‌رود و وارد خون مى‌شود و از خون [داخل رحم] مى‌رود، همین مواد دائماً مى‌رود و شروع به زیاد کردن حجم این ماده‌اى که در آنجا هست می‌کند و همراه با زیاد شدن، صورتش هم تغییر خواهد کرد و علقه به مضغه [تبدیل می‌شود] ﴿ثُمَّ خَلَقۡنَا ٱلنُّطۡفَةَ عَلَقَةٗ فَخَلَقۡنَا ٱلۡعَلَقَةَ مُضۡغَةٗ فَخَلَقۡنَا ٱلۡمُضۡغَةَ عِظَٰمٗا فَكَسَوۡنَا ٱلۡعِظَٰمَ لَحۡمٗا ثُمَّ أَنشَأۡنَٰهُ خَلۡقًا ءَاخَرَ﴾¹ دائماً با این تغییر و تحولاتى که در این کمیت و کیفیت این جنین به‌وجود مى‌آید، همراه با آن، صورتى جدید پیدا مى‌شود و به‌واسطۀ همان صورت جدید هم است که دیه‌اش فرق مى‌کند وگرنه ماده ماده است! نطفه یک دیه دارد، علقه یک دیه دارد و مضغه یک دیه دارد و اگر به غضروف و اینها تبدیل به استخوان بشود یک دیه دارد و بعد ﴿أَنشَأۡنَٰهُ خَلۡقًا ءَاخَرَ﴾، تبدیل به دیۀ کامله مى‌شود.

تغییر دیۀ جنین به‌واسطۀ صورت آن

این تبدیل شدن دیه ـ احکام شرع که بى‌حساب نیست، شارع که چرتکه نینداخته است بگوید! ـ [به‌خاطر این است که] صورتش تغییر پیدا مى‌کند و براساس صورت دیه تعیین مى‌شود نه براساس ماده! والاّ اگر کسى علقه داشت و اندازۀ علقه این‌قدر بود باز دیه‌اش همان قدر است و حتماً لازم نیست این‌قدر (بزرگ) باشد! این تعلق صورت به‌خاطر ماده بودن علقه نیست بلکه به‌خاطر آن صورت علقیت و مضغه بودن است! آن مضغه بودن است که [میزان دیه را معیّن می‌کند] نه‌اینکه کشیمنی باشد که حالا که سقط کرد آن را بکشیم و ببینیم چقدر است؛ یک سیر است یا دو سیر است یا چند گرم است، [دیه] به این چیزها تعلق نمى‌گیرد.