حقیقت فقر ذاتی و تفاوت نگاه عارف با اهل ظاهر

غرض و هدف گردش کرات و آمدن رسل و انبیاء

تمام عالم وجود براى این هستند که این حالت را ایجاد کنند و تمام این گردش کرات و آمدن رسل و انبیاء و فلان براى این است! براى اینکه به اینجا برسی که کاه و طلا برای تو فرق نکند! تا طلا را مى‌بینی یک‌دفعه چشم‌هایت که این‌طورى [عادی] است، این‌طورى [درشت] مى‌شود و دو سانت از بالا و پایین اضافه مى‌شود! ولى وقتى کاه را مى‌بیند، می‌گوید: هیچ خرى نیست که این را بخورد؛ گوسفند و خر و گاوى نیست؟! این را نگاه مى‌کنیم و مى‌رویم! بین آنکه چشم‌هایش آن‌طورى مى‌شود و این‌طورى مى‌شود، پنجاه سال راه است!

خدا مرحوم سید حسین میرخانى استاد خط را بیامرزد، پیش او مى‌رفتیم و خط یاد مى‌گرفتیم، هیچى هم یاد نگرفتیم! یک روز در دارالکتابه ایشان نشسته بودیم ـ نه آنجایى که [زندگی می‌کرد]! ـ که در خیابان سعدى بود. یک دارالکتابه داشت و بقیۀ هنرمندان و خطاط‌ها هم پیش او مى‌آمدند؛ همین کسانى که الآن هستند و خیلى معروف هستند؛ امیرخانی‌ها و اینها هم به آنجا مى‌آمدند و مى‌نشستند و بساطى بود. یک روز راجع به پختگى خط براى ما [حرف می‌زد]، او مى‌نشست و همه چیز در مجلس بود؛ اخلاق بود و از این‌طرف و فلان بود! هیچى ما مى‌رفتیم که نیم ساعت مشقمان را بگیریم و بیاییم یک‌دفعه صبح تا ظهر ما را نگه مى‌داشت! صبح تا ظهر ما را نگه مى‌داشت؛ ساعت هشت تا دوازده! بعد یک دفعه راجع به پختگى خط و این چیزها صحبت مى‌کرد، [و می‌گفت که] انسان خیلى فرق کند، شعرهاى مثنوى هم مى‌خواند؛ «در نیابد حال پخته هیچ خام»!¹ بعد مى‌گفت که یک چیزى به شما بگویم، ما هم کوچک بودیم و مثلاً مى‌خواست که ما را ارشاد کند؛ سن ما نوزده بیست سال و در این حدودها بود و او هم برای خودش پیرمردى بود و صفایى داشت! بالأخره اینها براى خودشان صفایى داشتند، اسم امام حسین علیه‌السّلام که مى‌آمد همین‌طور اشک از چشم‌هایش مى‌آمد! ایشان کراوات مى‌زد و ریشش را مى‌زد! برادرش نه، سید حسن ریش داشت و فلان. این بنده خدا این‌طوری بود ولیکن یک صفاى خاصى داشت و در تعلیم خط از او استادتر بود گرچه خط‌هایشان تقریباً مثل هم بود. خلاصه اسم سیدالشهدا علیه‌السّلام که مى‌آمد، همین‌طورى اشک از چشمش مى‌آمد و [گریه می‌کرد]، به مرحوم آقا هم ارادت داشت و مى‌گفت: پدر شما ـ از همان موقع یادم است ـ با بقیه فرق مى‌کند و تفاوت دارد!