حقیقت فقر ذاتی و تفاوت نگاه عارف با اهل ظاهر

حضرت امیرالمؤمنین علیه‌السّلام مى‌خواستند وارد مسجدى بشوند و نماز بخوانند، استرشان هم در آنجا بود. حضرت به یک نفر فرمودند: این را نگه دار که من بروم نماز بخوانم و برگردم. حالا [نمی‌دانم که] نماز واجب بوده یا مستحب بوده است. آن شخص زین‌ روى استر را دزدید و برد و فروخت، حالا شاید نمى‌شناخت! بعد حضرت به یکى گفتند که استر، زین ندارد. به او پول دادند و گفتند: برو بگیر. به بازار رفت و دید یکى آن را دارد و در آنجا گذاشته‌اند و جزو بازار بوده است گرفت و آورد و دو درهم به همان شخص که آنجا بود داد و آن را خرید!

اینکه حضرت خودشان نرفتند شاید براى این بود که خجالت نکشد! به یکى دیگر دادند که برود اینها خیلى مسئله و جاى نکته دارد که انسان به این مطالب دقت کند. حضرت فرمودند که این شخص، شخص فقیرى بود و من مى‌خواستم به او کمک کنم که گفتم این را نگه دارد! مى‌خواستم کمک کنم و این حاضر نشد که این پول را از من به حلال بگیرد! این را برد و الآن همان پول به همان مقدار و به حرام گیر او آمده است!¹ مى‌دانید این برای چیست؟ به‌خاطر این است که آن بالا را نمى‌بینیم و چشم ما فقط این پایین را مى‌بیند! همه هم همین هستیم و شوخى نداریم! حالا قضیه کم و زیاد دارد ولی اوضاع و این مسائل را نگاه کنید همه همین هستیم! اگر واقعاً در این دنیا خدایى را قبول داشتیم و مؤثراتى را قبول داشتیم و سلسلۀ علل و تسبیب را قبول داشتیم، دیگر این بساط را راه نمی‌انداختیم! بالأخره این به‌خاطر این است که تمام اینها حرف است و حرف هم که خب حرف است!

نگاه ما به افراد، نگاهِ از پشت در

از ما بهتر همین ضبط صوت است؛ [کلید آن را بزنید] این‌قدر قشنگ حرف مى‌زند؛ حسابی حرف مى‌زند! دوباره آن را بگردانید، دوباره از اول [حرف می‌زند]، اگر همین‌طورى پیچ آن را روى گردش‌هاى متوالى بگذارید، 24 ساعت براى شما حرف مى‌زند ولى خودش به‌اندازۀ یک سر سوزن چیزى نمى‌فهمد! حتى یک سر سوزن هم شعور و ادراک ندارد! یک کلمه از این حرف‌هایى که 24 ساعت مى‌زند، خودش نفهمیده است! خب حالا اگر کسى پشت در باشد و از آن پشت در بشنود، مى‌گوید: بَه‌بَه! عجب خطیبى در این اتاق صحبت مى‌کند! عجب حرف‌هایى مى‌زند! پشت در بنشینیم و گوش بدهیم و استفاده کنیم و تا 24 ساعت مى‌نشیند و گوش مى‌دهد و نمى‌فهمد که این ضبط است! بعد خسته مى‌شود و مى‌گوید: مگر چانه‌اش چقدر کار مى‌کند؟! بروم ببینم چه خبر است؟! گرسنه است و فلان است، زیر چانه‌اش زردۀ تخم‌مرغ ببندم که یک کمی قوت پیدا کند و از بس که حرف مى‌زند خسته نشود! در را باز مى‌کند مى‌بیند که اى بابا دستگاه دارد کار مى‌کند! خطیب کجا بود، آدم ‌کجا بود، انسان کجا بود، این [دستگاه دارد حرف می‌زند]!