
کیفیت اخذ جنس و فصل در فلسفه مشاء
تحلیل جایگاه ماده و صورت در تحقق حقایق اشیاء
آیتالله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در این جلسه به بررسی دقیق کیفیت انتزاع جنس از ماده و فصل از صورت در فلسفه مشاء میپردازند. بحث با تبیین مسلک مشهور در فلسفه آغاز میشود که ماده را به دلیل ابهام، منشأ انتزاع جنس و صورت را به دلیل تعیّن و تشخّص، منشأ انتزاع فصل میداند. در ادامه، با نقد این نگاه سادهانگارانه، بر این نکته تأکید میشود که حقیقت اشیاء فراتر از اعراض ظاهری است و تنها با اتصال به عالم ملکوت و حقیقت صوریه، امکان ادراک کنه ذات اشیاء فراهم میگردد. استاد با عبور از مباحث فلسفی، به تبیین قاعده علیت در حکمت اشراق میپردازند و نشان میدهند که چگونه هر تعین خارجی، متصل به مبدأ و علتی است که لحظهبهلحظه آن را ایجاد میکند. در نهایت، با نقدی بر نگاههای اعتباری و خیالی به دنیا و سلطنت، بر ضرورت توجه به حقیقت وجودی و غفلتزدایی از امور اعتباری تأکید میشود.
کیفیت اخذ جنس و فصل در فلسفه مشاء
توضیحات:
آیتالله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در این جلسه به بررسی دقیق کیفیت انتزاع جنس از ماده و فصل از صورت در فلسفه مشاء میپردازند. بحث با تبیین مسلک مشهور در فلسفه آغاز میشود که ماده را به دلیل ابهام، منشأ انتزاع جنس و صورت را به دلیل تعیّن و تشخّص، منشأ انتزاع فصل میداند. در ادامه، با نقد این نگاه سادهانگارانه، بر این نکته تأکید میشود که حقیقت اشیاء فراتر از اعراض ظاهری است و تنها با اتصال به عالم ملکوت و حقیقت صوریه، امکان ادراک کنه ذات اشیاء فراهم میگردد. استاد با عبور از مباحث فلسفی، به تبیین قاعده علیت در حکمت اشراق میپردازند و نشان میدهند که چگونه هر تعین خارجی، متصل به مبدأ و علتی است که لحظهبهلحظه آن را ایجاد میکند. در نهایت، با نقدی بر نگاههای اعتباری و خیالی به دنیا و سلطنت، بر ضرورت توجه به حقیقت وجودی و غفلتزدایی از امور اعتباری تأکید میشود.
کیفیت اخذ جنس و فصل در فلسفه مشاء
9تا حالا این را میخواندیم و بحثمان این بود. و همینطور همین کاغذ از میلیونها و میلیاردها سال پیش بوده است منتها صورتش عوض شده است. یک وقتى پنبه بود، یک وقتى چوب درخت بود، آن چوب درخت قبلاً اصلش [چیز دیگری بوده است] این همان سیر را طى مىکند و ماده مىآید مىآید تا مىرسد الآن جلوى سرکار فیضآثار قرار مىگیرد. اینکه الآن جلوى شما قرار گرفته یک حقیقت و مادهاى بوده که به صور مختلف درآمد. فعلاً اینجاست و ما از فردایش خبر نداریم. فردا یکى این را مىسوزاند مثل کتابخانههایى که سوزاندند!
در زمان عمر کتابخانهها را آوردند سوزاندند گفت: ما قرآن داریم نیازى به [روایت یا کتب] نداریم؟!1 آدم چه بگوید؟! این مادهاى که در اینجاست یک امر سیالى است که هردو صورت [وجود دارد] تا حالا ... .
اینجا مرحوم آخوند چیز دیگر مىخواهد بفرماید، مىخواهد بفرماید: این یک تفکر سطحى و یک تفکر بدوى است. تفکر اصل این است که ما اصلاً مادۀ بدون صورت تابهحال نداشتیم! در هر لحظه شما یک شیء داشتید که هیچ ارتباطى به قبل ندارد. چه ربطى به قبل دارد؟! شما در هر لحظه یک تجلّى دارید، این نه ارتباطى به قبلش دارد و نه به بعدش دارد. در این لحظه تجلّى این است، فردا در این لحظه تجلّى چیز دیگرى است و به این چه مربوط است؟! پس چرا مىگویى: یک امر سیال؟! ما امر سیال نداریم اصلاً! این عبارت از همان حقیقت وجودیهاى است که آن حقیقتِ وجودیه، در هر ثانیه، در هر دهم ثانیه، در هر صدم ثانیه، در هر یک میلیونیم ثانیه، که اصلاً ثانیه نمىتواند در او قرار بگیرد و مافوق ثانیه و زمان است، آن مافوقیت ثانیه و زمان است که براى شما که در ثانیه قرار گرفتید اینطور آمده است. اگر شما در ثانیه قرار نمىگرفتید و آن چشمتان باز بود آیا او را در ثانیه مىدیدید یا در امر ثابت مىدیدید؟! یک امر ثابت است و آن امر ثابت اتصالیه هر روز یک شکلى به خود مىگیرد.
- . تاریخ تمدن اسلام، جرجیزیدان، ج 3، مقدمات لازم، مقدمۀ سوم؛ سوزانیدن كتابخانۀ اسكندریه و غیره، ص 436.
