کیفیت اخذ جنس و فصل در فلسفه مشاء

مثال برای تشخیص صورت از ماده

دلیلش این است من‌باب‌مثال شما یک مجمسه‌اى بسازید که این مجسمه عین غنم باشد. آیا قبل از اینکه به او دست بزنید شما تشخیص مى‌دهید این غنم هست یا نه؟ چشم شما همان عرضى را مى‌بیند که در غنم واقعى مى‌بیند و سر سوزنى تفاوت نمى‌کند و در وهلۀ اول مى‌گویید: هذا غنمٌ، یک مقداری جلوتر مى‌روید مى‌بینید ایستاده و تکان نمى‌خورد [با خود می‌گویید:] این غنم چرا خوابش برده است؟! قضیه چیست که این به این کیفیت هست؟! بعد مى‌روید دست مى‌زنید، حتى اگر حرکت هم بکند مثل آن قضیۀ سامری ﴿عِجۡلٗا جَسَدٗا لَّهُۥ خُوَار﴾،¹ ﴿فَقَبَضۡتُ قَبۡضَةٗ مِّنۡ أَثَرِ ٱلرَّسُول﴾² در آن جریان، این یک گوساله‌اى است به این کیفیت، این گوساله گرچه وجود خارجى ندارد ولى بالأخره صورت و خصوصیات را دارد و حتى اگر دست به او بزنید و در تمام اینها جلوتر بروید حالا شما در آن [غنم]، خصوصیات اجزاى مادیۀ غنمیت خارجى را درست کنید ـ بالأخره الآن تکنولوژى آمده و مى‌توانید چنین کارى انجام بدهید ـ و هرچه بکنید بالأخره ترکیب و مَچ و مونتاژ کردید، این مواد و اجزاء را باهم مخلوط کردید. صورت شی‌ء را درست نکردید بلکه اجزاء را با همدیگر جمع کردید و آن تبدیل به غنم شد و یک پوست هم روى آن انداختید و پشم و فلان و این حرف‌ها، مى‌گویید: هذا غنمٌ و کسی هم نمى‌فهمد! تکان مى‌خورد و اگر لحمش را بردارید مزۀ لحم مى‌دهد. آن واقعیة ‌الشیء‌ای که آمده این را از بقیه جدا کرده است یک چیزى ته دلتان مى‌ماند که این بالأخره آن نیست. اینکه این، آن نیست پس چه چیزى است که در نهایت مسئله مى‌گوییم: این نمى‌تواند او باشد؟ این را ما درست کردیم و این را ما سرهم کردیم و این را ما ترکیب و مونتاژ کردیم تا به این وضع و به این کیفیت درآمده است. آن عبارت از صورت آن چیزى است که ذهن شما به‌نحو ابهام به‌سمت او کشیده مى‌شود ولى نمى‌تواند به آن دسترسى پیدا کند و امکان هم ندارد.