تبیین رابطه ماده و صورت در فلسفه اسلامی

منشأ اختلاف در ماهیات

پس هر چیز در جاى خودش هست. اینکه هر چیز در جاى خودش هست به‌خاطر این است که ماهیت دارد و این ماهیت با آن‌ ماهیت فرق مى‌کند. این اختلاف ماهیت از کجا آمد؟ از جنسش آمده، از همان وجود آمده است. پس وجود است که تغییر پیدا کرده است. ما نمى‌گوییم که ماهیت اصالت خارجی‌ جدایی دارد بلکه همان وجود این‌طورى شد، مازوت شد. همان وجود این‌طورى شد، نفت سفید شد. همان وجود این‌طورى شد بنزین طیاره شد. همان وجود این‌طوری شد فرض کنید که آکرلیک شد. همین وجود این‌طوری شد وازلین شد. ببینید یک وجود است ولکن مدام تغییری که پیدا مى‌کند شما مى‌بینید ماهیات مختلف و صُوَر مختلفى به خود مى‌گیرد و براساس آن صُوَر مختلف خواص مختلفى بر او بار می‌شود که آن خواص در آن یکى نیست واقعاً هم نیست. خب باید تغییرى در این وجود پیدا بشود یا نه که بتواند قبول بکند؟! ما اسم آن تغییر را ماده مى‌گذاریم. حالا که ماده شد مى‌تواند حقایق مختلفى پیدا کند.

البته این طرح ظاهرى مسئله است همان‌طوری‌که خدمتتان عرض کردم ما مى‌توانیم به‌طورکلی ماده و صورت را طور دیگرى تصور کنیم ـ نه‌اینکه تصور کنیم که هست ـ که نیازى به تحقق یک امر اصیل و مستمر نداشته باشد بلکه همان تحقق علیت در خارج به ظهور معلول و ارتباط او با علیت است که در ما یک امر مستمر ایجاد مى‌کند یعنی در واقع استمراری وجود ندارد شاید منظور شما هم از این مبحث همین باشد.

تلمیذ: آن مسئله‌اى که مى‌فرمایید بیشتر ادراک ماده را وزن داشتن‌ ...

استاد: بله، بیشتر این حالا هست‌ و براى ادراک این کمک مى‌کند.

تلمیذ: درصورتی‌که الآن در فیزیک جدید هم وزن داشتن و جاذبه و اینها نوعى از صورت جسم است.

استاد: بله‌.

تلمیذ: این حقیقت ماده بودنش.

استاد: آن یک چیز دیگر است، آثار آن است و همان ما را هدایت مى‌کند.