ماهیت انتزاع جنس و فصل در فلسفه

این حقیقت، حقیقت واحد است؛ هر شیئى براى خودش هم ماده است هم صورت است، هم جنس است هم فصل است. یک وقت مى‌خواهید این مطلب را بفرمایید خب اشکال ندارد و این مطلب هم با جوهریت ماده هم با جوهریت نفس باهم مى‌سازد. این یک بحث دیگر است که هر ماده یک حقیقت مستقلى است که مختص به خودش‌ است و صورت هم حقیقت مستقل مختص به خودش است و این در خارج یک ترکیب اتحادى است نه انضمامى، یک ترکیب اتحادى برایشان در خارج انجام مى‌شود. بسیار خوب این یک مسئله است. نه‌اینکه شما وقتى که براى خودِ نفس هستِ آن را صورت بگیرید و آن را جوهر بگیرید وقتى که مى‌خواهد عروض پیدا بکند جوهریت را ازدست مى‌دهد! چطور مى‌شود جوهریت خودش را ازدست بدهد؟! چطور مى‌شود یک شیئى که در ذات خودش جوهر است موقعى که دارد عارض مى‌شود یک‌دفعه این جوهریتش عرض شود؟! بالأخره یک شی‌ء یا جوهر است یا عرض است و دیگر شق ثالث نداریم که نه جوهر باشد نه عرض باشد. حقیقت شی‌ء و تشخّصش در خارج یا به جوهریت اوست یا به عرض اوست؛ جنبۀ عرضیت اوست. کم حقیقتش در خارج به عروض اوست. در خارج کمِّ بدون قرطاس نداریم ولى قرطاس بدون کمّ داریم؛ یعنى تصور قرطاس بدون کمّ حالا نه کمِّ خاص بالأخره بدون کمّ که نمى‌شود! از آن‌طرف کمِّ بدون موضوع معنا ندارد که باشد.

پس هر شیئى در خارج یا باید جوهر باشد یا باید عرض باشد و از این دوتا خارج نیست مگر اینکه مجرد باشد. خب چطور در اینجا تصور مى‌شود که خود نفس تا وقتى که به حیثیت استقلالى و ذاتیش نگاه بکنید جوهرٌ شخصیةٌ ‌نفسیةٌ متشخصٌ متعینٌ یَتقوّم بِهِ المادة و یحقق المادة و یکوّن المادة تمام اینها محفوظ، همین‌که مى‌خواهد بیاید تعلق به بدن بگیرد هنگام تعلق به بدن گرفتن لیسَ بِجوهرٍ؛ جوهریت از او سلب مى‌شود! این اشکالى است که بر این مسئله وارد شد. إن‌شاءالله تتمه‌اش برای جلسۀ بعد باشد.