ماهیت انتزاع جنس و فصل در فلسفه
بررسی دیدگاه مرحوم آخوند درباره جوهریت ماده و صورت
آیتالله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در این جلسه به تبیین دقیق مسئله انتزاع جنس و فصل در فلسفه میپردازند. بحث با بررسی دیدگاه مرحوم مرحوم آخوند درباره عدم دخالت جوهریت ماده و صورت در این انتزاع آغاز میشود. استاد با استفاده از مثالهای عرفی و ملموس، تفاوت میان نگاه به ماده بهعنوان امری سیال و اشتراکی با نگاه به صورت بهعنوان هویت ثابت و شخصیِ شیء را تشریح میکنند. در ادامه، این پرسش مطرح میشود که اگر نفس در ذات خود جوهر است، چگونه هنگام تعلق به بدن، ماهیت آن در مقام عروض تغییر میکند. این جلسه با واکاوی دقیقِ نسبت میان جوهریت، عرضیت و جایگاه هر یک در ترکیب اتحادی ماده و صورت، به دنبال حل این چالش فلسفی است که آیا میتوان جنس و فصل را بدون در نظر گرفتن جوهریتِ اجزاء انتزاع کرد یا خیر.
مرتب سازی:
ماهیت انتزاع جنس و فصل در فلسفه
3مرحوم آخوند مىفرمایند: وقتى که شما نظر به ماده مىکنید، اصلاً ماده درنظر شما نسبت به آن صورت بهحساب نمىآید، یک امر مشترک کلى است بین چهار کیلویى و بین نود کیلویى، سى کیلو را داخل مىشود، چهل کیلو را داخل مىشود، شصت کیلو را داخل مىشود و هیچ حسابى روى آن نمىشود! یک امر سیالى است که آن امر سیال وقتى که از شکم مادر بهوجود مىآید دو کیلو یا دو کیلو و نیم یا سه کیلو وزنش مىشود، وقتى که دهساله مىشود فرض کنید 25 کیلو وزنش است، وقتى که به جوانى مىرسد شصت هفتاد کیلو وزنش مىشود. هیچ ماده درنظر انسان و آن بدن در نظر شیء تحقق پیدا نمىکند و حتى عوام این را مىفهمند، عرف هم این را مىفهمد، بچه هم مىفهمد، آن فقط شخصیت این پدیدۀ خارجى و حقیقت خارجى است که آن شخصیت، شخصیت ثابت است و در طول حوادث تفاوتى نمىکند.
پس آنچه که جنبۀ سِعِى دارد نسبت به سنین مختلف در همۀ سنین خودش را نشان مىدهد بدون اینکه خودش را مطرح کند آن عبارت از ماده بودن است. در قضیه و در حکم خودش را مطرح نمىکند مثلاً اگر قاضى بخواهد حکمى بر علیه شخصى کند او را نمىبرد در باسکول بکشد که حالا بیا بنشین ببینم چهکار کردى؟! اول وزن بردارد بعد بگوید که چهکار کردى یا موقعى که این جنایت را انجام مىدادى وزنت چقدر بود الآن که پیش من نشستهاى و ترسیدهاى بیست کیلو آب شدهاى پس باید بیست کیلو اضافه شوى تا بتوانم درست قضاوت کنم! تمام این مسائل همه کنار هست چون ماده مطرح نیست و فقط ماده در اینجا بهعنوان یک امر سیال و قابل اشتراک در همۀ موارد یک حضوری دارد بدون اینکه انسان ذهنش متوجه او باشد و بدون اینکه بخواهد درنظر بیاورد!
صورت، مورد نظر افراد در حکومتها و قضاوتها و ارتباطاتشان