تحلیل فلسفی حقیقت ماده و صورت

آنچه که در اینجا به‌نظر بنده مى‌رسید که عرض کردم قابل تأمل است ـ البته نسبت به این قضیه من ندیدم جایی اشاره بشود حالا رفقا نگاه کنند شاید جایى هم این قضیه مطرح شده باشد ـ و آن اشکالى که در اینجا وارد مى‌شود این است که چطور شما وجودِ نفس را وجودِ جوهرى مى‌دانید ولى در اعتبارش به اعتبار دیگر و در اعتبارش به تعلق جسم و بدن او را داخل در تحت مقولۀ جوهر نمى‌دانید؟! صحبت در این است که اگر ما وجود فی‌نفسه شیئى را جوهر بدانیم این وجود فی‌نفسه از نقطه‌نظر علت طبعى مقدم بر همۀ حیثیاتى است که بعداً مى‌تواند مترتب بر این ذات بشود، حالا این تعلق به بدن بگیرد یا نگیرد علیٰ‌کلّ‌حال فرض کنید که این به هر کیفیتى تقدم طبعى و تقدم ذاتى دارد و در تقدم ذاتى و طبعى همیشه مقدم است.

وقتى که شما یک میز یا صندلى را می‌خواهید درست بکنید آنچه را که أولاًبلااول مورد نظر است این است که جنس و ماهیت آن شیئی که با او میز مى‌خواهد درست بشود چه خواهد بود؟ آهن است یا چوب است؟ اگر شما چوب را مدّنظر گرفتید پس آن ذاتیت چوب در همۀ اطوار خودش را نگه مى‌دارد، به هر صورتى که شما مى‌خواهید او را دربیاورید آن اول خود را مى‌نمایاند؛ من چوب هستم که الآن به شکل استوانه یا مخروط یا مکعب درآمدم، آن جنبۀ خشبیت که جنبۀ ذاتى او است در همۀ مراتب و صور نوعیه اعم از اینکه میز باشد، صندلى باشد، کرسى باشد، در و پنجره و کمد باشد هرچه مى‌خواهد باشد موجود است و ما نمى‌توانیم آنها را سلب کنیم.

بنابراین با توجه به این مسئله یعنى با لحاظ جنبۀ جوهریتِ نفس که الآن به بدن تعلق گرفته است، این جوهریتِ نفس الآن در اینجا به حیثیت مقدِّمیت مبدّل شده است، به حیثیت تعلّقیۀ به جسم مبدَّل شده است که بنا بر کلام شما او را جزوى از جسم یا مقوّم جسم کرده است. در هردو اعتبار، آن حیثیت اولیۀ جوهریت که ازبین نمى‌رود چون فرض بر این است که شما آن وجود فی‌نفسه او را وجودِ جوهر قرار دادید و این وجود، وجودى است که در همه حال خود را حاضر مى‌بیند. شما یک مثال براى ما بزنید که در آنجا آن صورت که در وجود فی‌نفسه خود، داراى حقیقت جوهریه نباشد آن‌وقت در تعلقش به آن ماده بگویید که در اینجا جنبۀ جوهریت را مورد لحاظ قرار نمى‌دهیم. خب اشکال ندارد.