نقد مبانی جوهریت و حرکت جوهریه

یکسان بودن همه در عنایت ذات ربوبی

آنچه که از ذات پروردگار تراوش مى‌کند متّصف به امکان ذاتى در ماهیت و ذات خودش است و آن دیگر در کم و زیاد بودن که تفاوت نمى‌کند در آن حیثیت امکان و متصف به نعت امکانیت که در آنجا فرقى نمى‌کند. ما نظر به حصّۀ وجودى او مى‌کنیم و آن حصّۀ وجودى را در کیفیتِ حملِ امکان بر او دخیل مى‌دانیم و این غلط است حصّۀ وجودى أمرٌ و آن اتصاف به امکان أمرٌ آخَر. در اتصاف به امکان همۀ اینها به یک نحو متصف به امکان هستند. هم رسول الله صلّی الله علیه و آله و سلّم که عقل اول است و اول مفاض، جامع بین واحدیت و احدیت، مبدأ فیض و وسیلۀ براى تکون کل عالم وجود است، هم او متّصف به امکان است و هم ذره‌اى که در همین هوا معلق است و وقتى که نور مى‌تابد تازه شما آن ذرات را مشاهده مى‌کنید متصف است و هردو به یک عنوان نسبت به ذات ربوبى تعلق دارند و عنایت ذات ربوبى نسبت به هردو یکسان است نه‌اینکه نسبت به رسول الله بیشتر است، در آنجا زحمت بیشتری کشیده، عرق خدا خیلى ریخته و خیلى در آنجا مایه گذاشته است اما در کیفیت این ذرات پُف کرده و همۀ عالم این گرد و خاک و این چیزهایى که دارید مى‌بینید شده است! این اصلاً هیچ قضیه‌اى در اینجا صورت پیدا نکرده است. نه، هردو در اینجا یکى است و زحمت در آن کمتر کشیده نشده است و هردو در [عنایت ذات ربوبی] یکى است.

این حرف‌ها را به ولایتی‌ها بزنیم اینهایى که امام و این چیزها را خیلی بالا مى‌دانند و خیلى چه مى‌دانند و مى‌گویند که اصلاً نباید در حیطۀ امام داخل شد، خوششان نمى‌آید و مى‌گویند که آقا به رسول الله صلّی الله علیه و آله و سلّم اهانت کردید و رسول الله را با یک ذره در اینجا یکى شمرده‌اید. بین رسول الله و ذره یکى نیست؛ در آن کیفیت حصّۀ وجودیه تفاوت از زمین تا عرش خدا است؛ بین سایر خلایق و آنچه که در ذرّه که هیچ ما تفاوتمان با رسول خدا تفاوت یک ذره با کل سماوات و ارضین است حالا ذره که جاى خود دارد. صحبت در آن حصّۀ وجودیه‌اى است که آن وجودیه از ذات مبدأ مفاض به آن ماهیت افاضه مى‌شود که در اینجا تفاوتى ندارد، لذا مجردات و مادیات در این قضیه هردو مشترک هستند و هردو به یک عنوان متصف به وصف امکان هستند؛ هم او هم این به یک میزان.