ماهیت و کیفیت ادراک موضوعات در استنباط احکام

تلمیذ: اینکه مى‌فرماید: «اِجلس فى مسجدِ المدینة و أفتِ الناس.»¹

استاد: بله!‌

تلمیذ: مى‌فرماید: فتوا بده!‌

استاد: اگر شما هم آن زمان امام صادق علیه‌السلام بودید ...

تلمیذ: اگر در فتوا خطا داشته باشد چرا فرمود: «أفتِ الناس»؟

استاد: «أفتِ الناس» به‌عنوان اینکه تو شیعه ما هستى و اخبار را از من أخذ مى‌کنى!‌

تلمیذ: مجتهدى، عالمى، فتوا بده!‌

استاد: آقا! فتواى مجتهد عالم دیگر بیش از روایت حنظله که نیست؛ [بیش از] «خُذ بما وافق» که نیست [بیش از] «خُذوا ما نَظَر فى حَلالنا و نَظَر فى حَرامنا»² که نیست. همین «نَظَر فى حَلالنا و حَرامنا» را حضرت مى‌گوید: «اجلِس فى مسجدِ المَدینةِ و أفتِ النّاسَ بما انزل الله» است. این همین است! منتها اینکه الآن دارد فتوا مى‌دهد اگر یکى دیگرى مانند [حنظله] بود و در مسجد کوفه و فتوا مى‌داد و مخالف بود حضرت چه مى‌گفتند؟! اینجا دیگر روایت عمر بن‌ حنظله مى‌آید. حضرت به هردو مى‌گوید: «أفتِ الناس». «أفتِ الناس» که وحى نشد! اینکه داخل در عصمت نشد! [به] یونس بن عبدالرحمن که مى‌گوید: بنشین در آنجا و فتوا بده! در اینجا حضرت که مهر عصمت به او نزدند! به‌عنوان عالم و مجتهدى که مستندِ اخبار او امام است نه افراد دیگر، مستندِ روایات او و مستندِ حکم و ریشۀ اجتهاد و استنباط او حکم امام علیه‌السّلام است. براین‌اساس حضرت او را مستعد براى رأى و نظر و اجتهاد دانسته‌اند و فرموده‌اند که بنشین و برای مردم فتوا بده! ولى آیا هر فتوایى که داده فتوای معصوم است یا ممکن است خطا باشد؟ ممکن است خطا باشد، این حرف ماست! ولى آنچه را که نُواب أربعه مى‌گویند آن دیگر خطا ندارد، آن جنبۀ رابطیّت دارد. در اینجا اعمال ولایت شده است [ولی] در این کلام امام علیه‌السّلام که فرمودند: «اجلس فى مسجدِ المدینه و أفتِ الناس» اعمال ولایت نشده است!

تلمیذ: نسبت به بعضی [روات]‌ داریم که دینتان را از اینها بگیرید!

استاد: آقا! اگر از اینها نگیرند، امام بفرماید بروند از چه کسى بگیرند؟! از نعمان بن ثابت، ابوحنیفه بگیرند؟! حالا که مى‌فرماید: بروید بگیرید! در کوفه برویم از چه کسى بگیریم؟ [امام می‌فرماید:] از یونس بگیرید! یعنى شیعه ما یونس است. نعمان بن ثابت، ابوحنیفه فرق مى‌کند و او برای دَم و دستگاه فلان است. این یونس برای ماست. ولى آیا این یونس با این کلام امام که دینتان را [از یونس] بگیرد معصوم شد ؟!