تبیین حقیقت جنس و فصل در فلسفه اسلامی

خب او در اینجا به‌جاى اینکه بنشیند همین‌طور از این اصول و از آنچه را که خوانده درمقابل مولا اقامۀ دلیل کند به‌خصوص اگر مولا خودش اهل این حرف‌ها نباشد که جوابش را بدهد، بلند مى‌شود یکى در گوشش مى‌زند و مى‌گوید که مرتیکه بلند شو برو و آنچه را که گفتم بخر و من اصول و برائت و این چیزها سرم نمى‌شود. بلند شو برو والاّ کار دیگری با تو می‌کنم. فعلاً زود بلند شو برو یک کیلو سبزى را بخر بیاور که کار به جاهاى دیگر و کتک‌هاى بدتر و طرد و این چیزها نرسیده است!

چرا این حالت براى مولا حاصل مى‌شود؟ به‌خاطر اینکه او هم مى‌داند که در ذهن خود متشخص است و ابهامى باقى نگذاشته است خب گفتم که برو سبزى بخر نگفتم که بلند شو برو یک گاو بخر بردار بیاور که بگویى که اینجا هست یا نیست، مگر اینجا طویله هست؟! خب این سبزى هم در هرجایى پیدا مى‌شود و براى تو مشخص کردم گفتم که سبزى بخر نه‌اینکه‌ برو پرتقال یا هندوانه بخر! او هم مى‌فهمد که آنچه را که در ذهن است مبهم نیست و کاملاً مشخص است ما در اینجا مى‌گوییم که به‌عنوان امر مشترک و یک حقیقت سِعى که دلالت بر مصادیق متعدده‌اى مى‌کند بنابراین باید این حقیقت جنسیه مبهم باشد و متعیِّن نباشد والاّ مصداق خارجى او مشخص نخواهد بود. این را ما داریم الآن بیان مى‌کنیم ولى اگر به خود نفس آن صورت ذهنیه توجه کنیم، مى‌بینیم که آن صورت ذهنیه داراى ابهام نیست بلکه خود او داراى تشخّص است. این تشخّص، تشخّص وجودى است؛ یعنى آنچه که مى‌آید و به این صورت ذهنیه تشخّص مى‌دهد و او را از ابهام خارج مى‌کند عبارت از نفس الوجود است پس نفس الوجود که همان مشخِّص، رافع ابهام، مانع اجمال و دافع جهل است آن نفس الوجود بیاید در هرجا که ظهور پیدا کند آنجا را از ابهام خارج مى‌کند چه در مقام ذهن و تعقل باشد یا در مقام خارج و تعیّن باشد. آن نفس الوجود در هرجا که تحقق پیدا کرد در آنجا رافع ابهام مى‌شود.