تبیین حقیقت صورت نوعیه و نسبت آن با نفس ناطقه

صورت نوعیه متولد تغییر و تبدلات شیمیایى

عدم دخالت نفس ناطقه در ایجاد صورت نوعیه

قضیه‌اى راجع به حضرت موسى و پدرزنش حضرت شعیب که ده دوازده‌تا دختر داشت نقل مى‌کنند: او رفت‌ دختر شعیب را گرفت و در روایت داریم مثل اینکه قرار شد که هرچه گوسفندها بزایند، اگر ابلق بودند برای حضرت موسى باشد و اگر ابلق نبودند برای شعیب باشد. او رفت و آن موقعى که این گوسفندها مى‌خواستند شیطانى کنند، یک لباس ابلق درست کرد و تمام این بچه‌ها ابلق درآمدند!¹ حضرت شعیب با آن پیغمبری‌اش در اینجا از این داماد روى دست خورد!! خلاصه بعضى دامادها این‌طورى هستند و دیگر خیلى زرنگ هستند، مى‌گوید: می‌خواهی از من مهر بگیرى؟!

هشت سال مى‌خواهى ما را نگه دارى؟! ما هم اینجا سر گوسفندها تلافى مى‌کنیم!!

این به یک سلسلۀ مسائل فیزیکى و شیمیایى مربوط مى‌شود و صورت نوعیه متولد تغییر و تبدلات شیمیایى است و نفس ناطقه در ایجاد صورت نوعیه نقشى ندارد مگر از نظر اداره و تدبیر که آن یک مطلب دیگر است. بله، از نظر تدبیر و تنظیم و اداره، آن نفس ناطقه دلالت دارد.

بنابراین اشکال مرحوم آخوند نسبت به آنها که چرا جنس از ماده اخذ مى‌شود و از صورت نوعیه اخذ نمى‌شود به‌جاى خودش هست اما پاسخى که مرحوم آخوند از نقض دادند ناتمام است. خب این مطلبی است که در اینجا مسئله نقض شد و اما بنا بر آن مطلبى که بر مبناى ما در عدم حرکت جوهریه عرض کردیم، در آنجا آن مسئله هست حالا آن قضیۀ حرکت جوهریه را براى وقت و جاى خودش بگذاریم تااینکه مسئله [خلط] نشود.

وجود، یک امر غیر مشترک و غیر قابل اتساع

بیان نظریۀ تعدد صور مختلفۀ ثابت در ابطال حرکت جوهری

بر آن مبناى ما اصلاً به‌طورکلی ماده وجود خارجى ندارد! آنچه که موجب تشخص است، وجود است و وجود هم صورت ندارد؛ یعنى وجود یک امر مشترک قابل براى اتساع نیست. کلُ وجودٍ یَختصُّ بِذاتِه و بِنَفسه! هر وجودى براى خودش همان صورت فعلیه است و ابهام در تشخص وجود معنا ندارد، هرجا که وجود تحقق پیدا کرد، آن عبارت از فعلیت و صورت و ظهور است.