حقیقت مجرد و نوری نفس انسانی

ظاهراً بنده این مسئله را در یکى از آن سه مقدمه؛ در مقدمۀ علمیه یا در کیفیت علم بارى یا در توحید افعالى صفاتى در آنجا در تألیف اخیر [افق وحى] همین مسئله را تا حدودى عرض کردم و در آنجا نمى‌خواستم خیلى مسئله را به‌صورت اصطلاحى و قلمبه و سلمبه بیان کنم در آن حدى که بالأخره قابل فهم براى همه است [بیان شد] و سعى کردم که مطالب در سطح پایین آورده بشود.

منشاء مقدمات بدیهى و اوّلیات

اما این یک مسئله و قضیۀ واقعى و مشخصى است که کاملاً این مسئله روشن است مخصوصاً براى ارباب کشف این قضیه واضح است و نیازى به توضیح ندارد بلکه براى همه ملموس است، مگر مقدمات بدیهى و اوّلیات از کجا نشئت مى‌گیرد از همین استقراء، مشاهدات، محسوسات، ملموسات و اینها نشئت مى‌گیرد. وقتى که بنده با چشم خودم دارم مى‌بینیم که یک فردى دارد در یک مجلس ازدواج و عروسی قبل از اینکه زمان عقدشان [برسد] به او مى‌گوید که اولین فرزند شما دختر و به این اسم خواهد بود و داراى این شکل و شمایل است و این‌طوری است دیگر چه جاى شبهه براى من مى‌ماند چه برسد به اینکه حالا مسائل دیگرى بخواهد اتفاق بیفتد. او که از الآن دارد مى‌گوید، او از کجا دارد این حرف‌ها را مى‌زند؟! بعد این عروسى انجام مى‌شود و نُه ماه، ده ماه، یک سال مى‌گذرد و فرزندى که متولد مى‌شود به عینه سر مویى با آنچه که گفته تفاوتى ندارد، او از کجا این حرف‌ها را زده بود؟! در عالم تخیل و توهم که نگفته بود و با خیال خودش که نیامده این مسائل را ببافد و یا امثال‌ذلک‌! وقتى حضرت امام رضا علیه‌السّلام به مأمون مى‌فرماید:

خداوند به تو پسرى از فلان کنیزت خواهد داد که «أشبَه الناس بِأُمّه» خواهد بود.¹ حضرت تا فرزند را ندیده از کجا چنین مسئله‌اى را بگوید؟! حضرت از کجا مى‌داند که «أشبَه الناس بِأُمّه» هست؟! از کجا مى‌داند یک زائده در دست راست و یک زائده در پاى چپ دارد؟! از کجا مى‌داند؟! لابد یک چیزى هست که دارد خبر مى‌دهد. المَعدومُ لا یُخبرُ عَنه و لا یُخبرُ بِه این مسئله مى‌آید.