تأثیر تبدل حال نفس بر تفکر و تصمیم‌گیری انسان

خیال مى‌کنم عمرو بن عبدود از باقی‌ماندۀ قوم عاد بود یعنى یک هم‌چنین چیزى نقل مى‌کنند یک قیافۀ عجیب و غریبى بود وقتى امیرالمؤمنین بلند شد گفت که من مى‌روم آنجا کارش تمام شد! حالا دیگر بقیه‌اش [معلوم نیست] لعلّ اینکه شمشیر عبدود مى‌آمد و حضرت را به شهادت مى‌رساند، هیچ تضمینى بر این قضیه نیست که حضرت برود و با این اعتقاد که من این را مى‌کشم و بعد هم وصایت به من مى‌رسد و خلافت هم به من‌ مى‌رسد! نه! وقتى امیرالمؤمنین حرکت کرد براى رفتن، مثل ما نبود که فکر کند پیغمبر وعده داده بعد از من «أنت وصیّى و خلیفتى»¹ و کذا و کذا وقتى امیرالمؤمنین رفت، رفت که برود، دستور آمده، پیغمبر اعلان مى‌کند! چه کسى باید برود و من الآن هستم تمام شد! تقدیر خدا شاید برگردد این‌همه بداء داریم این‌هم یکى از آنها باشد! امیرالمؤمنین باید برود و شهید بشود، باشد بسیار خب! دلیلش این است اما همین امیرالمؤمنین شب نوزدهم مگر نمى‌دانست شهید مى‌شود؟! بلند شد در مسجد آمد. این‌هم دلیلش! اینهایى که مى‌گویند: نه، این‌طور نیست. بنده مشهد یک جایى صحبت مى‌کردم، نزد مرحوم آقا یک شیخى آمد و گفت: آقا مى‌شود گفت که علی هنر نکرد چون پیغمبر گفت [و او با خیال راحت رفت]، گفتم: شب نوزدهم مى‌دانست [شهید می‌شود] یا نمى‌دانست؟! چرا رفت؟! فقط شما بلد هستید جنبۀ منفى خودتان و افکار خودتان را بیاورید مقیاس قرار دهید و [کلمات] بزرگان را آن پشت نگه دارید. می‌گفت: چون پیغمبر مى‌داند و گفته بود که تو هستى با خیال راحت رفت؟! آیا شب نوزدهم هم راحت رفت چون مى‌دانست نمى‌میرد؟! یا نه، خودش به همه گفته بود و وقتش را هم گفته بود؟! هفدهم به امام حسن علیه‌السّلام فرمود: دو روز مانده است²! تمام شد بعد هم شب رفت. «اُشدُد حَیازیمَكَ لِلمَوتِ»³ را هم فرمود. همۀ اینها را هم فرمود، قاتلش را هم بیدار کرد و گفت: بلند شو بلند شو مى‌دانم چه درنظر دارى! کاری که تمام کوه‌ها به لرزه دربیاید و...⁴ اینها را که گفت، اینها را که ما درنیاوردیم! گرچه امروزی‌ها وقتى که کتاب مى‌نویسند مى‌گویند: همۀ این حرف‌ها دروغ است ولى خب گفته‌اند! سبط بن جوزى نقل کرده است علماى اهل‌تسنن نقل کرده‌اند.⁵ قاتل خودش را هم بیدار مى‌کند. منتها می‌گویند: مگر مى‌شود کسى این کار را بکند؟! پس ﴿وَلَا تُلۡقُواْ بِأَيۡدِيكُمۡ إِلَى ٱلتَّهۡلُكَةِ﴾⁶ چه می‌شود؟! اینها دیگر همه چرندیاتی است که افراد مى‌زنند ولیکن ما نه، ما همه یک چیزى در ذهن داریم، خیالِ پیروزى داریم، خیال برنده شدن داریم، تمام این خیال‌ها را داریم و در آخر، یک‌ در میلیارد خدا را هم مى‌آوریم و مى‌گوییم که مشیت خدا باید این‌طور باشد و نمى‌دانم تقدیر خدا این‌طور باشد و آن را کنار گذاشتیم. وقتى که قرار شد تقدیر خدا باشد خب تقدیر خدا مى‌آید عوض مى‌کند، شما را طور دیگر مى‌کند و بیرون مى‌ریزد و زیرو رو مى‌شود. زمین به آسمان مى‌آید و آسمان به زمین مى‌آید و عالم گرد و خاک مى‌شود، زلزله مى‌شود که چه شده؟ تقدیر خدا با تقدیر شما موافق نیفتاده! خب نیفتاده که نیفتاده! این که دیگر گردوخاک کردن ندارد! اینکه به این و آن بد گفتن ندارد، از اینها معلوم مى‌شود که نه آقا تمام این مسائل همه براى سرِ کار گذاشتن بنده و شما بود! قضیه چیز دیگر بود! مسئله چیز دیگر بود! مطالب چیز دیگر بود و صورت دیگرى داشت!