تأثیر تبدل حال نفس بر تفکر و تصمیم‌گیری انسان

درس هفتصد و دوم

عوض شدن تفکر انسان به‌واسطۀ تبدل حال

أعوذ بالله من الشیطان الرجیم

بِسمِ الله الرَّحمَنِ الرَّحیم

نکتةٌ مشرقیةٌ.

لعلَّک قَد تَفطَّنتَ ممّا تَلوناه علیکَ سابقاً و لاحقاً بِأنَّ العالمَ کلَّه وجودٌ و الوجودُ کلُّه نورٌ و النورُ العارضُ نورٌ على نور فانظُر إلى البدنِ الانسانى کیف یکونُ مِن حیثُ اشتمالِه على الصورِ و القوَىٰ التى هى مبادى الافاعیل معسکراً لِجنودِ النفسِ النوریةِ الإسفَهبُدیه فى عالمِ الأضداد و محلاً لأنوارها و آثارِها.¹

در واقع مى‌شود گفت که بحث ما تتمیم بحث‌هاى نسبت به حقیقت وجود و حقیقت مظاهر وجود گذشته است و در واقع خود مرحوم آخوند به یک نحوى درصدد تتمیم آن مطالب عرشیۀ مرحوم شیخ اشراق هستند که در جلسۀ قبل عرض شد اى کاش ایشان مى‌آمدند و همان حقایق إنیّۀ نفسیه را که عین همان إنیّت حقیقة الوجود و صرف الوجود است را توسعه مى‌دادند. اینجا خود مرحوم آخوند این مطلب را متکفل شدند و در تتمیم آن مباحث، ایشان این مسئله را به این نحو مطرح مى‌کنند و واقعاً هم مسئلۀ بسیار مهم و دقیقى است و ازجمله مطالبى است که شاید در تمام این مباحث ـ هشت یا نُه جلد ـ کتاب اسفار ازجمله موارد نادرى است که بسیار از اتقان خاصى برخوردار است!

تأثیر غلبۀ حال نفس در کیفیت تفکر انسان

معمولاً مرحوم آخوند در مسائل و مبانى خودشان به‌واسطۀ آن غلبۀ حال و انکشاف نفس، در حالات مختلف بودند. این‌هم یک نکتۀ بسیار دقیق و رقیقى است که چطور خود غلبۀ حالِ نفس در کیفیت تفکر انسان تأثیر مى‌گذارد! گاهى از اوقات دیده شده که یک مسئله‌اى به روى آدم بسته مى‌شود و انسان هرچه فکر می‌کند نمى‌تواند به عمق و وسعتش برسد و در بعضى از اوقات انسان‌ احساس مى‌کند که خیلى راحت مى‌تواند به آن مطلب برسد و در بعضى از احوال احساس مى‌کند که در یک ثانیه آن مطلب براى انسان روشن شد و بعد یک‌مرتبه یک پردۀ ابهامى او را گرفت، این حالات مختلفى که براى انسان پیدا مى‌شود در کیفیت حقایق علمیه به‌خصوص در مطالب فلسفیه و عرفانیه [اثر دارد] و اینها همه ناشى مى‌شود از کیفیت خود تشکّل نفس که نفس در هنگام مواجهه با این حقیقت علمیه چه تشکّلى دارد و چه موقعیتى دارد! این خیلى مسئلۀ مهمی است! بسیار مسئلۀ مهمی است!