کیفیت ربط حادث به قدیم و حقیقت عالم مثال

بنابراین خود این اشیاء و اعیان خارجى از نقطه‌نظر حدوث زمانى دخالتى در آن ادراک انسان ندارند بلکه اینها فقط جنبۀ آلیّت براى این مسئله دارند. وقتی که این قضیه روشن شد این نکته در اینجا حاصل می‌شود. پس این اشیاء خارجى در تحت علّیت با آن مثال قرار دارند که آن مثال باید ثابت و برقرار باشد و هیچ‌گاه آن مثال از آن ثبوت... یعنى نه به معناى ثبوت چون خود آن مثال هم داراى مراتب مختلفى است؛ یک مثال براى زمین قبل از بنا داریم، یک مثال براى بنا داریم، یک مثال براى رشد این ساختمان داریم و یک مثال براى تخریب داریم؛ در هر ثانیه‌اى مثالى متحقق است که یا حکایت از رشد مى‌کند و یا حکایت از تخریب مى‌کند لذا یک مثال نیست.

عظمت عالم مثال

آن‌وقت شما ببینید که این عالم مثال چیست و اصلاً کسى قادر نیست بر اینکه این عالم مثال را ارزیابى کند و ببیند که به چه کیفیتى و به چه نحوى است! وقتى که امام صادق علیه‌السّلام مى‌فرمایند که ارتباط عالم ماده با این وسعتى که دارد نسبت به عالم مثال، مثل قطره‌اى است که در دریا است،¹ آن‌وقت ما ببینیم که مسئله از چه باب است که امام علیه‌السّلام این را مى‌فرماید! الآن شما دارید یک وجود مادى را مى‌بینید ولى این وجود مادّىِ دیروز دیگر نیست این وجود مادّىِ پریروز دیگر نیست. ببینید عمق مسئله کجاست! اصلاً شما مى‌توانید این قضیه را تصور کنید یا نه؟! این وجود مادى که الآن در اینجا در کرۀ ماه قرار گرفته است یک مقدار از فضا را اشغال کرده است ولى این کرۀ ماه اگر به‌اضافۀ کره ماه دیروز بود چقدر از فضا را اشغال مى‌کرد؟ اگر به‌اضافۀ کره دیروز و پریروز بود چه فضایى را اشغال مى‌کرد؟ اگر به‌اضافۀ کرۀ ماه هفتۀ پیش بود چه فضایى را اشغال مى‌کرد؟ شما الآن یک کرۀ ماه مى‌بینید یک کرۀ زمین و یک‌ کرۀ زهره و عطارد مى‌بینید ولى کرۀ زهره و عطارد، کرۀ زهره و عطارد فعلى است [ولی] آن حیثیت اتصالیه‌اى که در هر لحظه این کره دارد خلق مى‌شود و استمرار پیدا می‌کند را که نمى‌بینید، این خلق و استمرار او در عالم مثال است. یا اباالفضل! حالا شما بیا نگاه کن و ببین تمام این عالم در بدو و وسط و انتها همه در هر ثانیه و در هر لحظه‌اى به‌نحو استمرار در آن مثال وجود دارد! الآن که وجود ندارد و شما نمی‌بینید. الآن که کرۀ ماه دیروز را نمى‌بینید، الآن دارید کرۀ ماه امروز را مى‌بینید ولى آیا دیروز کرۀ ماه بوده یا نبوده است؟ آیا این بقا و انتقالش به روز بعد وجودِ باقى مى‌خواهد یا نمى‌خواهد؟ شما آن وجود باقى را که نمى‌بینید. یعنى در هر ثانیه‌اى ـ اصلاً این از باب ضیق خناق است والاّ ثانیه معنا ندارد ـ یک وجود مستمرى این کرات را به‌هم وصل کرده است.