کیفیت ربط حادث به قدیم در نظام هستی

شما اگر این قضیه را درنظر بگیرید درست مثل یک ناخن مى‌ماند مثل یک تار مو می‌ماند. شما ببینید یک تار مو که الآن روى دست من هست چند سال است این تار مو [روی دست من] هست؟ من نمى‌دانم! من که تا حالا [موی] دستم را نزده‌ا‌م، از وقتى ‌که درآمده است هست! حالا فرض می‌کنیم چهل ‌سال است که این [مو درآمده است] حالا یا ریخته است یا ... اینهایی که می‌گویند که چند سال یک‌بار عوض مى‌شود حالا فرض می‌کنیم که عوض هم نشود، همین‌‌که الآن داریم مشاهده مى‌کنیم؛ سال‌هایِ سال هست که یک تار مو در اینجا هست و هیچ احساس نمى‌کند که من یک تار مو هستم یک هم‌چنین هیکل 190 کیلویى [البته هنوز] نشده‌ایم! همان هفتاد، هشتاد کیلویی! یک هم‌چنین چیزی هم هست! اگر آن هست پس من کجا هستم؟! درحالی‌که این مو از نقطه‌نظر وجود قائم به آن بدن است. نباید یک هم‌چنین فرض و تصورى بشود! آن تصور و استغراب در صورتى است که ما عمر این مو را جداى از عمر بدن قرار بدهیم و بعد بگوییم که یک هم‌چنین بدنى که چهل سال عمر کرده است یک هم‌چنین مویى چطور ممکن است که چهل سال بماند؟! جداست!

ولى اگر گفتیم که بدن عبارت از یک مجموعه‌اى است که در این مجموعه «عین» وجود دارد «انف» وجود دارد «فم» وجود دارد «اُذُن» وجود دارد «اعصاب» وجود دارد «قلب» و «ریه» و «پا» همه چیز وجود دارد وقتی این را به این کیفیت دانستیم دیگر هضم مسئله براى ما آسان مى‌شود که چطور یک شَعرۀ واحده هم مى‌تواند چهل سال بماند؟! چون این قائم به آن است تا وقتى که سلامتى این بدن حاصل است آن اجزاء متعلق به این بدن هم باقى خواهند ماند و همین‌طور به حیات و دوام خودشان ادامه خواهند داد. اشکال در اینجاست! حالا کارى به این صور ظاهرى نداریم. صحبت در اینجاست که این صُور خارجی و اعیان خارجى در مجردات، قوامشان به خودشان است یا به ذات بارى است؟ اگر شما قوام را به خود دانستید اشکال پیش مى‌آید که اگر قوامش به خودش است چطور مى‌تواند سالیانِ سال یعنی اصلاً در مافوق زمان برقرار باشد؟! ولى اگر قوام آنها را به ذات بارى‌ دانستید تمام اینها متدلّى به اوست. از وقتى ذات بارى بوده است اینها هم بوده‌اند این چه اشکالی دارد؟! این چه استیحاشى دارد؟! تا وقتى ذات بارى بوده است اینها همه هم بوده‌اند! اگر ذات بارى معدوم شود اینها هم معدوم مى‌شوند، اگر ذات بارى دوباره موجود شود اینها دوباره موجودند. اگر ذات بارى را قدیم تصور بکنید اینها نیز قدیم هستند. اگر ذات بارى را حادث تصور کنید اینها هم همه حادث‌اند. چه اشکالى پیش می‌آید که یک معلولى ـ حالا با تصور به مسئلۀ صِغَر و اینها ـ متدلّى به آن علت خودش باشد و بسط راجع به آن علت است؟! لذا اصلاً به‌طورکلی خیال مى‌کنم افرادى که این‌گونه وارد مطلب شدند گرچه مُتَزَیّی به زىّ علم هستند ولى افکارشان افکار عامیانه است.