
ربط حادث به قدیم و کیفیت تحقق اعیان خارجی
تحلیل جایگاه زمان و مکان در سلسله علل تکوینی
آیتالله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در این جلسه به تبیین یکی از پیچیدهترین مسائل فلسفی، یعنی کیفیت ربط حادث به قدیم و نحوه تحقق اعیان خارجی میپردازند. ایشان با نقد دیدگاههای رایج که برای حل این معضل به مفاهیم اجمال و تفصیل متوسل میشوند، بر این نکته تأکید دارند که زمان و مکان، اموری انتزاعی و از مقارناتِ تحقق اشیاء هستند، نه اجزای ذاتیِ سلسله علل. استاد با تفکیک میان «سلسله علل معتاد» و «علل تکوینی»، نشان میدهند که چگونه اولیای الهی با عبور از قیود مادی، به حقایق هستی آگاهی مییابند. در نهایت، این بحث به این نتیجه میرسد که علم الهی به حوادث، نه از طریق حدس و گمان، بلکه مبتنی بر اراده تکوینی است و انسان با کاهش تعلق به ماده، میتواند به این ابزارِ ادراکِ حقایق دست یابد.
ربط حادث به قدیم و کیفیت تحقق اعیان خارجی
توضیحات:
آیتالله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در این جلسه به تبیین یکی از پیچیدهترین مسائل فلسفی، یعنی کیفیت ربط حادث به قدیم و نحوه تحقق اعیان خارجی میپردازند. ایشان با نقد دیدگاههای رایج که برای حل این معضل به مفاهیم اجمال و تفصیل متوسل میشوند، بر این نکته تأکید دارند که زمان و مکان، اموری انتزاعی و از مقارناتِ تحقق اشیاء هستند، نه اجزای ذاتیِ سلسله علل. استاد با تفکیک میان «سلسله علل معتاد» و «علل تکوینی»، نشان میدهند که چگونه اولیای الهی با عبور از قیود مادی، به حقایق هستی آگاهی مییابند. در نهایت، این بحث به این نتیجه میرسد که علم الهی به حوادث، نه از طریق حدس و گمان، بلکه مبتنی بر اراده تکوینی است و انسان با کاهش تعلق به ماده، میتواند به این ابزارِ ادراکِ حقایق دست یابد.
ربط حادث به قدیم و کیفیت تحقق اعیان خارجی
15استاد: فرق ندارد. نه مسئله این نیست. ببینید آنچه که نسبت به دخان است [این است که] ما در زمان سابق موضوعى به نام تدخین نداشتیم اینها بعداً پیدا شد و از آمریکاى لاتین در میان جوامع آمد و این مسئلۀ دخانیات اول در آفریقا آمد و بعد به اروپا رفت و بعد در همین کشورهاى خاورمیانه آمد. آنهایى که ما مىبینیم مثل علماى سابق آمدند و اینها را [استفاده میکردند] اینها اطلاعى بر مضرات و اینها نداشتند بلکه صرفاً یک احساس [رفع کسالت داشتند]. همینطور که الآن شما سرتان درد بکند یک استامینوفن کدئین بخورید سردردتان خوب مىشود یا این قرصهاى اعصاب و این قرصهایی که براى رفع کسالت و امثالذلک است که اینها را هم از همین مواد مىگیرند این قضیه هم همینطور است و مسئله به این کیفیت است. بعضى از داروها را هم داریم و گیاهانی داریم که این حالت را براى انسان ایجاد مىکنند مثلاً خوردن گشنیز یا کاهو یا شاهدانه و امثالذلک اینها چیزهایى است که نشاطآور هستند و براى انسان حالت انبساط بهوجود مىآورند و از این نقطهنظر مىتوانیم بگوییم که این مسئله اشکالى ندارد.
نسبت به قضیۀ تنباکو و دخان و اینها مطلب به همین کیفیت بود یعنى وقتی اینها قلیان و سیگار مىکشیدند فقط همین جنبۀ رفع ملالت و اینها مورد نظرشان بود حتى مثلاً گاهى یک کسالتى پیدا مىکردند و اینها [مصرف میکردند]. مثل اینکه در قضیۀ مرحوم آقا سید احمد داریم که مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالی علیه ـ هم نقل کردند که آن شخص گفت که خیلى ناراحت شدید حالا برایتان یکدانه [سبیل میآورم]1 ـ آن موقع سبیل مىگفتند که چیزهاى اینقدرى است که در آن سیگار مىگذاشتند و چوبهایش اینقدر بود ـ بکشید و یکخرده از این حالوهوا دربیایید. این مسئله به این نحوه بوده و خب حکم اباحه و اینها بر آن مترتب مىشد ولى بعد که متوجه شدند که این تأثیر خیلى مخربى در انسداد شرائین و همینطور ایجاد سرطان و اینها دارد و دومى بهخصوص خیلى زیاد است؛ مثلاً وقتی که در سرطان حنجره به این نتیجه رسیدند که 37 درصد افرادى که مبتلا به سیگار هستند بیشتر در معرض سرطان حنجره هستند. 37 درصد رقم کمى نیست [یعنی] بیش از ثلث! الآن در نظام پزشکى و بهداشت جهانى روى سه درصد و سه و نیم درصد دارند حساب مىکنند؛ یعنى وقتى که مىگویند که یک چیزى ضرر دارد [بیش از 3 درصد افراد دچار عارضه شدند] یعنى زیر سه درصد را ترتیب اثر نمىدهند و در بروشورها نمىگویند که این عوارض را دارد ولى همینکه از سه درصد و سه و نیم درصد گذشت مىگویند که این فلان عارضه را دارد؛ سرگیجه مىآورد یا خواب مىآورد یا فرض کنید که بیماران مبتلا به نارسایى کلیوى نباید استعمال کنند. یعنى روی سه درصد به بالا در بهداشت جهانى حساب مىشود چه برسد به اینکه هفت درصد یا بالاتر [باشد]. وقتى که الآن روی اطلاعیهها مىنویسند 37 درصد افرادی که مبتلا به سیگار هستند بیشتر در معرض سرطان حنجره هستند خب این دیگر چیزى نیست که انسان بگوید که دلیلى پشتش نیست و مسئلهاى نیست یااینکه به ناراحتىهاى سرطانهای دهان و لثه که آقاى دکتر مىگفتند [مبتلا میشوند] اصلاً میزان بالایى از این افراد در این معرض قرار دارند. خب شما باید این را ملاحظه کنید بااینکه شرایط هم گاهى نسبت به این قضیه دخالت مىکند ممکن یک نفر در یک شرایطى باشد که این 37 درصد نسبت به او به دو درصد بیاید یعنى آبوهوای او یک وضعى باشد یا از نظر ژنتیکی ممکن است بدنش درمقابل این [عوامل] مقاوم باشد اینها همه هست. مثل بیماران قلبى مثلاً در فامیلش بیمارى قلبى و انسداد شرایین و آئورت و اینها دارد یا ندارد اینها براى خودش است. و این مسئله را منحیثالمجموع درنظر مىگیرند. یا فرض کنید که در سرطان پروستات؛ افرادى که مبتلا به دخان هستند یک درصد بالایى [درگیر میشوند]. یعنى افرادى که سرطان پروستات دارند اغلب کسانی هستند که سیگاری هستند. و همینطور سایر کسانى که ناراحتى قلبى پیدا مىکنند که دیگر هیچ آن إلىماشاءالله، مسائل کبدى دارند و سرطان ریه میگیرند که آمار بالاى 37 درصد الآن نسبت به این پخش شده است.
- . جهت اطلاع رجوع شود به مهر تابناک، ص 74.
