
ربط حادث به قدیم و کیفیت تحقق اعیان خارجی
تحلیل جایگاه زمان و مکان در سلسله علل تکوینی
آیتالله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در این جلسه به تبیین یکی از پیچیدهترین مسائل فلسفی، یعنی کیفیت ربط حادث به قدیم و نحوه تحقق اعیان خارجی میپردازند. ایشان با نقد دیدگاههای رایج که برای حل این معضل به مفاهیم اجمال و تفصیل متوسل میشوند، بر این نکته تأکید دارند که زمان و مکان، اموری انتزاعی و از مقارناتِ تحقق اشیاء هستند، نه اجزای ذاتیِ سلسله علل. استاد با تفکیک میان «سلسله علل معتاد» و «علل تکوینی»، نشان میدهند که چگونه اولیای الهی با عبور از قیود مادی، به حقایق هستی آگاهی مییابند. در نهایت، این بحث به این نتیجه میرسد که علم الهی به حوادث، نه از طریق حدس و گمان، بلکه مبتنی بر اراده تکوینی است و انسان با کاهش تعلق به ماده، میتواند به این ابزارِ ادراکِ حقایق دست یابد.
ربط حادث به قدیم و کیفیت تحقق اعیان خارجی
توضیحات:
آیتالله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در این جلسه به تبیین یکی از پیچیدهترین مسائل فلسفی، یعنی کیفیت ربط حادث به قدیم و نحوه تحقق اعیان خارجی میپردازند. ایشان با نقد دیدگاههای رایج که برای حل این معضل به مفاهیم اجمال و تفصیل متوسل میشوند، بر این نکته تأکید دارند که زمان و مکان، اموری انتزاعی و از مقارناتِ تحقق اشیاء هستند، نه اجزای ذاتیِ سلسله علل. استاد با تفکیک میان «سلسله علل معتاد» و «علل تکوینی»، نشان میدهند که چگونه اولیای الهی با عبور از قیود مادی، به حقایق هستی آگاهی مییابند. در نهایت، این بحث به این نتیجه میرسد که علم الهی به حوادث، نه از طریق حدس و گمان، بلکه مبتنی بر اراده تکوینی است و انسان با کاهش تعلق به ماده، میتواند به این ابزارِ ادراکِ حقایق دست یابد.
ربط حادث به قدیم و کیفیت تحقق اعیان خارجی
5آنوقت آیا بر مسئلهاى که معدوم است پیغمبر صلّی الله علیه و آله و سلّم هم مىتواند در آنجا به ضرس قاطع بگوید که شما ده دقیقه و سى ثانیه و چند صدم ثانیه این بحث را تمام مىکنید و از اینجا خارج مىشوید؟! نه، او هم نمىتواند بگوید. چون این امر، امر معدوم است.
تعریف امر معدوم
امر معدوم یعنى امری که اصلاً هیچ اثرى از خود در خارج نگذاشته است و فقط و فقط در یک صورت مىتواند این امر معدوم اثرگذار باشد و آن وقتى است که وجود پیدا کند همین! وقتی که وجود پیدا کرد، همان موقع، نه نیم ثانیه اینطرف و نه نیم ثانیه آنطرف. حتى هیچکدام از دو طرف نمىتواند به این پدیدۀ خارجى اولویت ببخشد رجحان هم حتی نمىتواند [ببخشد] چون این امر و این پدیدۀ خارجى هم در نیم ساعت بعد و هم در نیم ثانیۀ بعد و حتی در کمتر از نیم ثانیه و حتی در نیم ثانیۀ قبلش محفوف به عدمین است؛ عَدمُ التَّحدثِ و التجدّدِ و عدمُ البقاءِ و الاستمرار است. پس فقط در آن رأس آنى زمانى مىتواند این واقعه و حادثۀ خارجى تحقق پیدا بکند. خب هم اینطرفش عدم است و هم آنطرفش عدم است، جان من خدا چه زمانی مىتواند از یک امر عدم اطلاع پیدا بکند، تااینکه براساس اطلاعش علم اجمالى داشته باشد؟! حالا ما کارى به علم تفصیلى نداریم. براساس اطلاعش علم اجمالى داشته باشد.
من در جلسات گذشته وقتى که نسبت به این قضیه [بحث] میکردم، این مسئله در توحید علمى و عینى هست و آنجا باید بروید و مواردی که مرحوم آقا شیخ محمدحسین در آن موارد اشتباه کرده است و مرحوم سید احمد خیلى شدید روى این قضیه دست مىگذارد [را ببینید] که البته خب مسئلۀ حادث و قدیم در آنجا کم آمده، فقط در یکى دو جمله مطرح مىشود. در آنجا هم حتی مرحوم آقا سید احمد نسبت به بسط این قضیه نپرداختند و این مطلب در آنجا هنوز به اعتقاد بنده مبهم و مجمل مانده است و یکی از حواشىای که من در قسمت تذییلات مرحوم علامه ـ رضوان الله تعالی علیه ـ زدم همین مسئلۀ ربط حادث با قدیم است که تابستان گذشته در آنجا چیز میکردیم که البته ثلثش هست و دو ثلثش هنوز مانده است در تذییلات و حواشى که آنجا زدیم.
