ربط حادث به قدیم و کیفیت تحقق اعیان خارجی

درس هفتصد و سیزدهم

کیفیت ربط حادث به قدیم (3)

أعوذ بالله من الشیطان الرجیم

بِسمِ الله الرَّحمَنِ الرَّحیم

به نظر من رسید که اگر بخواهیم این بحث مثل افلاطونی را ادامه بدهیم ـ البته حالا به‌نحو کتابی، سه چهار روز دیگر درس نیست، تعطیلات پانزده خرداد و اینهاست ـ این مسئله همین‌طور فایده‌ای ندارد و ناتمام می‌ماند چون این بحث، بحث مفصلی شد. گفتم که برای روشن شدن اصل مطلب در این چند روز به همان ادامۀ مطالب گذشته بپردازم که در اصل و اساس این مسئله یک بینش جدیدی برای ما حاصل شود که بتوانیم با آنچه که از منقولات به‌دست رسیده است مسائل را جمع کنیم لذا فعلاً از همان بحث کتابی و متنیِ مطالب مرحوم آخوند قدری فاصله می‌گیریم و تا حدّ امکان به مطالبی که عرض شد و اشکالاتی که ممکن است متوجه این قضیه بشود می‌پردازیم.

مشکل‌ترین بحث فلسفی

راجع به مسائلی در جلسات گذشته خدمت رفقا عرض شد که مسئلۀ ربط حادث به قدیم و کیفیت تحقق اعیان خارجى است خب طبعاً این یک مسئله‌اى است که باید روى آن فکر بشود و بیشتر به آن نظر شود و همان‌طوری‌که عرض کردم مشکل‌ترین بحث فلسفى است و حتى از مسئلۀ وحدت وجود و مسئلۀ اصالت وجود مشکل‌تر و غامض‌تر است و چنان‌چه بسیارى خود اعتراف کردند که نتوانستند این حلقه را بین حادث و قدیم پیدا کنند و بین این دو مطلب ربط داده بشود. همین‌که این مسئله به یک واقعۀ خارجیه و عینیّه برخورد مى‌کند تمام درها به روى انسان بسته مى‌شود و نسبت به این مطلب، راه گریز براى این معضله و امر پیچیده پیدا نمى‌شود و مسئله همین‌طور رها مى‌شود لذا به‌طورکلی اگر شما نوشته‌ها و تقاریر بزرگان را در این زمینه مطالعه کنید، مى‌بینید که اینها در پیوند بین این دو مطلب نمى‌توانند ارائۀ یک نمودار روشن و قابل پذیرشی را مطرح کنند. از یک طرف مسئلۀ ارتباط بین قدیم را در علم ازلى به علم عنائى مى‌دانند و از یک طرف خود نشئۀ خارج را جداى از آن مسئلۀ مرتبط، یک واقعه‌ای که وجود کلِ واقعةٍ مساوقٌ لِانعِدام أو لِاختِفاء که بعضى‌ها قائل به انعدام و بعضى‌ها قائل به اختفاءِ واقعۀ ماضیه تلقى کردند و در اینجا این دو مسئله نتوانسته به‌هم گره بخورد و آنچه را که باید نسبت به او تعلق بگیرد.