مبانی و حقیقت مُثل افلاطونی

نشانه‌های مردانگی

امیرالمؤمنین می‌فرماید: «یا أشباه الرجال و لا رجال ...»¹ یعنى فقط قیافه و بعضی از مسائل دیگر شما به مردها مى‌خورد! ولیکن آنچه را از مردى که عبارت از تعقل، تفکر، تأمل و آثار مردانگى و حریت است، یوخدی؛² ندارید! خب این مسئله در اینجا باید مورد توجه قرار بگیرد که اگر آن اراده و مشیت بر ایجاد و خلق زید و انسان است، دیگر نمى‌تواند فصل او را فصل دیگرى قرار بدهد! ادخال فصل دیگر غیر از فصل انسانیت که همان تصویر کلى و صورت و مثال کلى در علم عنائى نسبت به حقایق نوعیۀ متفاوته هست، این خروج زید از تحت دایرۀ انسانیت و ادخال او در تحت نوع دیگر است و به انسانیت برنمى‌گردد، به زید برنمى‌گردد.

بنابراین این دو جهت، گرچه در اینجا از جهت دوم اسمى آورده نشده و آنچه که هست فقط همان قسم اول است که مرحوم آخوند اشاره کرده‌اند ولى به نظر بنده قسم دوم و دلیل دوم هم مى‌تواند در این مسئله کمک کند و علت براى ترسیم بشود که وقتی مشاهده مى‌کنیم و مى‌بینیم همۀ موجودات و جزئیات خارجیه در تحت یک ماهیت باهم اشتراک دارند بنابراین در آن علم عنائى باید آن حقیقت مشترکه وجود داشته باشد تااینکه بر آن اساس جزئیات بخواهند دور آن محور شکل بگیرند و یکى این‌‌طوری و دیگری طور دیگر درنیاید، فرض کنید این‌طور نباشد که این یکی وقتى از شکم مادرش بیرون مى‌آید گریه کند و آن یکى از شکم مادرش که بیرون مى‌آید عرعر کند! اینکه نمى‌شود که دو نوع باشد و خلقت هم به هردو تعلق بر انسانیت گرفته باشد! در عین تعلق اراده بر انسانیت زید و انسانیت عمرو، ظهورات آنها به‌طورکلی با یکدیگر متفاوت است و کیفیت تعقل ـ او که اصلاً تعقل ندارد! ـ این به یک نحو است و تصورات ذهنى دارد و دیگری به نحو دیگرى تصورات ذهنى دارد.