برهان فلسفی بر عینیت علت و معلول

منشاء اعتماد کردن به بزرگان

بعضى‌ها مى‌گفتند: آقا شکسته‌نفسى می‌کنید؟ گفتم: ما شکسته‌نفسى و بندى و این چیزها نداریم بلکه همۀ واقعیت همین است؛ آنچه را که به نظرم مى‌رسد مى‌گویم و آنچه که به نظرم نرسد نمى‌گویم.

خود بنده از مرحوم علامه طباطبایی سؤالاتى مى‌کردم که ایشان مى‌فرمودند: نمى‌دانم! گفتم که آقا امساک مى‌فرمایید؟! مى‌فرمودند که به جدّم نمى‌دانم. عبارت ایشان به بنده این بود: «به جدّم نمى دانم. چطورى بگویم؟! گفتیم که خیلى خب، دعوا نداریم. وقتى که مى‌گوید: نمى‌دانم، من بگویم: حتماً مى‌دانید؟! وقتى که بیرون آمدیم دیگران به من گفتند: نه آقا! علامه به شما فلان کرد، گفتم که آقاجان به من بگو علامه در این دنیا با چه کسى رودربایستى ندارد؟ به قول شما با من رودربایستى داشت، شما یکى را که با او رودربایستى ندارد ببر و بگو آقا این سؤال من را از او بپرسد، رودربایستى ندارد دیگر! علامه اهل این حرف‌ها نبودند، علامه اهل صدق بود، دروغ نداشت، تقلب و کلک نداشت صفاى محض بود و همین مسئله باعث مى‌شود انسان نسبت به این افراد اعتماد کند. پس اعتماد از کجا پیدا مى‌شود؟ بنده از علامه سؤال کردم که آقا رابطۀ بین شهاب ـ در کتاب چیز آورده‌ام و بعد هم حالا خودمان یک توجیهى کردیم ـ و بین رجم شیاطین به چه کیفیت است؟! فرمودند: به جدّم نمى‌دانم. درست شد؟! خب وقتى که ما به تفسیر ایشان هم مراجعه مى‌کنیم می بینیم آن‌هم به همین خصوصیات است. خلاصه‌ بایستى که راجع به این قضیه تأمل کرد و خب مطالب دیگرى هم در این مسئله وجود دارد.

گاهى من به صورت خصوصى خدمت ایشان مى‌رسیدم نه‌اینکه در میان جمع! من با ایشان جلسات خصوصى و تنها خیلى داشتم و کسى مطلع نبود. این مسئله آن مسئله‌اى است که ما بایستى به آن توجه کنیم! مرحوم آقا شیخ محمدحسین کمپانى کجا؟! مرحوم آقا شیخ محمدحسین کمپانى در آن مسائلِ خودش و در مبانى‌شان مطالبى دارند ولى من یک روز خدمت مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالی علیه ـ رفتم و گفتم که آقا این مطالبى که بین مرحوم آقا سید احمد و آقا شیخ محمدحسین کمپانى هست با یک قاعدۀ علیت، حل است و این‌قدر داد و بیداد ندارد! ایشان فرمودند: بله، اگر آدم به قاعدۀ علیت خوب و درست برسد دیگر کار تمام است! فناء، اعیان ثابته و غیر ثابته، مقام اتحاد بین اسم و ذات و اینها همه [حل مى‌شود]. من گفتم که آقا قضیه چیزى نیست که این‌قدر دعوا کردند و در سر همدیگر زدند و هفت‌تا نامه این‌طرف و آن‌طرف [فرستادند] و بعد در آخر آقا سید احمد با آن عبارات کذایى و... التفات کردید؟!