تبیین حقیقت مثل افلاطونی و صور علمیه

بنده در این جلسه این تشبیه را [کردم] تااینکه این مسئلۀ مثل افلاطونى روشن شود. لذا این مطلب را در روایات و در آثار به صورت‌هاى مختلف مى‌بینیم. در بعضى از روایات داریم که آن وحى به‌عنوان یک حقیقت کلى است که بر نفس پیغمبر نازل مى‌شود. در بعضى جاها داریم که جبرائیل را من دیدم که پرش بر تمام مشرق و مغرب عالم گسترده شده بود.¹ منظور از مشرق و مغرب نه عالم ماده است بلکه یعنى بر عالم مجردات گسترده شده بود درحالی‌که ما از هر فردى یک شی‌ء خاص مشاهده مى‌کنیم، مشاهدۀ ما یعنى مشاهدۀ جبرائیل و مشاهدۀ عزرائیل و مشاهدۀ اسرافیل، همین نفس مشاهدۀ ما یعنى مشاهدۀ اوست. چطور اینکه الآن که برق و نور و چراغ را مشاهده مى‌کنیم این همان واقعیت سِعى و اشتدادى است که از منبع و سرچشمه نشئت گرفته است و الآن به‌صورت جزئى در اینجا درمى‌آید؛ یعنى آن واقعیت سِعى آمده خودش را پایین پایین پایین آورده تا به میزان سعۀ وجودى ما باشد. خب این‌هم تتمۀ مطلب بود.

تلمیذ: با توجه به این مطلبى که فرمودید، جنبۀ عِلّى حضرت عزرائیل در ملائکه که آنها معلول هستند پس محتضر باید نفس امام علیه‌السّلام را مشاهده کند چون عزرائیل هم نسبت به جنبۀ نفس امام معلول است. این اتفاق مى‌افتد؟

استاد: بله، مگر نداریم که کفار پنج تن را در موقع احتضار مى‌بینند؟! مگر از امام صادق علیه‌السّلام روایت نداریم که مى‌فرمایند: «و لا تسموا فاطمة» پنج تن را مى‌بینند² هم شیعه و هم مؤمن مى‌بیند و هم غیر مؤمن و هم نصارا مى‌بینند. در بعضى از همین قضایایى که از آنها نقل مى‌شود و به‌صورت کتاب و اینها درآمده است نقل می‌شود مى‌گویند که ما چهارده نور دیدیم. نصرانى است نمى‌فهمد اما مى‌گوید که ما چهارده‌تا نور دیدیم یا یهودی [این حرف را می‌گوید]. اینها همه یک واقعیت‌هاى تکوینى است که مشاهده مى‌کنند. منتها یک مطلب دیگر هست و آن این است که افراد هم همان‌طوری‌که‌ در این مقدار متفاوت هستند در آن جنبه هم تفاوت دارند یعنى از نقطه‌نظر ادراک ممکن است که ادراک آنها محدودیت‌هایى داشته باشد و اختلاف در ادراک وجود داشته باشد، این کارى به خود وجود خارجى ندارد.