تبیین حقیقت مثل افلاطونی و ارتباط آن با ادراک

بنابراین در دیدگاه عوام تصور بر این است ـ حالا ما یک مقدارى بحث را به مرتبۀ بین عوام و بین آن مبناى دقیق قرار بدهیم ـ که مى‌گویند: آنچه که در خارج است فقط همین نفس حقایق لمسیه و مادیه است و چیزى غیر از این وجود ندارد. روى این جهت است آنهایی که ملتزم به یک مبانى هستند و خلاصه از اعتقادات دینى بهره دارند، یک پله پا را بالاتر مى‌گذارند و مى‌گویند: اگر مى‌خواهى براى خودت ثواب کسب کنی پول به فقیر بده، انفاق کن! اگر مى‌خواهى براى خودت تحصیل ثواب کنى نماز بخوان! یعنى عمل خارج، موجب ایجاد وجود مثالى است! ثواب که معنا ندارد مادى باشد بلکه عمل خارجى ما عمل مادى است! انفاق یک عمل مادى است که دست در جیب مى‌کنید و انفاق مى‌کنید و این یک عمل مادی مى‌شود و ثوابى که بر این مترتب است دیگر مادى نیست.

فعل خارجى مادى، موجب تحقق یک حقیقت مجردۀ مثالى

بنابراین فعل خارجى مادى موجب تحقق یک حقیقت مجردۀ مثالى شده است، این آن چیزى است که مردم مى‌فهمند و شاید هم یک مقدارى نسبت به این مسئله حق هم داشته باشند و از آن‌طرف ما این‌همه روایات و آیات قرآن داریم؛ ﴿مَنۡ عَمِلَ صَٰلِحٗا مِّن ذَكَرٍ أَوۡ أُنثَىٰ وَهُوَ مُؤۡمِنٞ فَلَنُحۡيِيَنَّهُۥ حَيَوٰةٗ طَيِّبَةٗ وَلَنَجۡزِيَنَّهُمۡ أَجۡرَهُم بِأَحۡسَنِ مَا كَانُواْ يَعۡمَلُونَ﴾¹ یا در آیات و روایات دیگر این‌همه احکامى که مربوط به عبادات و مسائل اخلاقى و مسائل اجتماعى است تمام اینها انبعاث فعل است.

البته با نیت خالص و صفاى باطن [باشد که آن] براى خودش جا دارد اما صرف نیت در اینجا ملاک نیست یعنى همین‌که شخص بنشیند و بگوید: من برای چه انجام بدهم؟ من نیت مى‌کنم! نیت خیر ملاک نیست و معلوم می‌شود نیت خیر نداری چون اگر نیت داشته باشی دیگر همین‌طور در آنجا نمی‌نشینی!

علت لعن قاطبۀ بنی امیه در روایات