تأثیر نیت و صورت مثالی در کیفیت عمل

همۀ این مطالب درست است که اینجا دار عمل است «و إنّ الیَومَ عَملٌ و لا حِسابَ و غداً حسابٌ و لا عملَ».¹ خب این مسئله اشکالی ندارد که هر فعلی موجب یک اثر و نتیجۀ خارجی است که آن عمل براساس نیّت و براساس کیفیت ارادۀ مرید تنظیم می‌شود؛ چه‌بسا شما عملی را انجام بدهید و نفس آن عمل موجب رضای پروردگار و تقرب باشد و [موجب] انبعاث و انبساط روح باشد و چه‌بسا همان عمل و حتی بهتر از آن را انجام بدهید و موجب سخط و غضب و ابتعاد باشد. [عمل] یکی هست، هیچ فرقی نمی‌کند!

یک عمل، دو صورت دارد؛ یک صورت، صورت مستحسنه است و یک صورت، صورت قبیحه. آن‌وقت در اینجا مسائلِ خیلی زیادی هست که چطور یک عملِ انسان که به ظاهر خوب است ولی در باطن [خراب است]. گفت: «خوش بُوَد گر محکِ تجربه آید به میان»؛² معلوم بشود که این عملی که انسان انجام داده آن‌طرف چه واقعیتی را زائیده و به‌وجود آورده است. انسان درس می‌خواند و این درسش به‌جای اینکه مقرِّب باش مبعِّد می‌شود. تبلیغ می‌کند به‌جای اینکه مقرِّب باشد، مبعِّد است حتی تأثیر می‌گذارد؛ یعنی تبلیغش تأثیر می‌گذارد و افرادی که در جلو نشستند متأثر می‌شوند و گریه می‌کنند و این نحوۀ بیان او آنها را منقلب می‌کند ولی در دل او چه خبر است؟!

چندی پیش می‌خواندم یکی از کشیش‌هایی که در یکی از ایالات آمریکا بود، مبلّغ بسیار قهاری بود و سخنور خیلی عجیبی بود و در هرجا که می‌رفت و سخنرانی می‌کرد همۀ مخاطبین را تحت‌تأثیر قرار می‌داد و آنها گریه می‌کردند و می‌گفتند که بهتر از این، شخصی نمی‌تواند ما را برگرداند و متحول کند. بعد از مدتی معلوم شد که بَه بیا و باقالی بار کن! چه خبر است از پروندۀ فساد اخلاقی او! هیچ شهری از شهرها نیست الاّ اینکه ایشان در آنجا اثر خیر از خودش گذاشته است! این قضیه چگونه می‌شود و این مسئله چطوری است؟! بااینکه تأثیر می‌گذارد ولی خیلی عجیب است که چطور این مطلب و قضیه باعث می‌شود که یک واقعیت به‌ نحو و شکل دیگری باشد!