تبیین حقیقت قضا و قدر الهی
نقد نظریه اجمال و تفصیل در علم عنایی حق
آیتالله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در این جلسه به بررسی دقیق حقیقت قضا و قدر الهی و نسبت آن با علم عنایی حق تعالی میپردازد. بحث با نقد دیدگاههای رایج پیرامون «مقام اجمال و تفصیل» آغاز میشود؛ جایی که استاد با ردّ هرگونه تبدل استعداد به فعلیت در ذات اقدس الهی، این نظریه را که قضا و قدر را به دو مرحله جداگانه تقسیم میکند، به چالش میکشد. ایشان با استفاده از مثالهای ملموس، تفاوت میان «اجمال واقعی» و «عدم فعلیت» را تبیین کرده و نشان میدهند که چگونه حقیقت بسیط الهی، بدون نیاز به تغییر در ذات، در مراتب نزولی خود به صورت حقایق جزئیه ظهور مییابد. در نهایت، این جلسه با تأکید بر لزوم پرهیز از گمانهزنیهای بیحاصل در مسائل غیبی و تمرکز بر وظایف عملی و اخلاقی، مخاطب را به درک صحیحتری از نحوه تحقق مشیت الهی در عالم هستی دعوت میکند.
مرتب سازی:
تبیین حقیقت قضا و قدر الهی
6بیان مسئلۀ مقام اجمال و تفصیلِ در صرف الوجود
این مسئلۀ مقام اجمال و تفصیلِ در صرف الوجود است؛ این مسئلۀ صرف الوجود در این عبارات کمرنگ است که همان حقیقت صرف الوجودیه و بسیط الحقیقه وقتى که مىخواهد تشکّل پیدا کند و به مقام واحدیت نزول داشته باشد ما مىبینیم از آن بساطت و صرافت متبدل و متغیر به اَشکال و الوان و حقایق مختلفه مىشود که هرکدام از این حقایق مختلفه یک واقعیت نوعیۀ مستقله را در خارج ایجاب مىکنند. این مسئله در مقام قضاء و قدر است. یعنى شما آن صرف الوجود را نگاه کنید آیا در بساطت و صرافت وجود، تبدّل وجود و تغیّر وجود نخوابیده است؟! خوابیده است، اگر نخوابیده پس این دیگر صرف الوجود نیست بلکه وجود محدّد است این الوجود المقید است، المحدّد بِهذا القید و هذا الحد و المقیّد بِهذا القید این اصلاً دیگر صرف نیست.
وجودِ بالفعلِ مقید در صرف الوجود
بنابراین اینجاست که مىگوییم: وقتى که شما به یک غنچه نگاه مىکنید که این دارد به مقام تفصیل مىرسد گرچه الآن این غنچه است ولى وقتى به آن نگاه کنید در آن این اعداد را مىبینید؛ عدد برگها را دارید مىبینید. اگر یک دستگاهى داشته باشید که پرهاى این غنچه را بشمارد، به شما مىگوید که این دهتا یا دوازدهتا پَر دارد و چه وقت باز خواهند شد. الآن همینطورى بسته است و مشخص نیست، براى شما مشخص نیست ولى براى خود گل مشخص است و براى خود آن بوته مشخص است و اگر از او سؤال کنید مىگوید: این غنچۀ من دهتا یا دوازدهتا پر دارد و تا فردا صبح باید صبر کنید تا باز شود، شکل او عوض شود، وضعش باید تغییر کند. این صرف الوجود مىشود و آن وجود مقید مىشود، آن وجود مقید در همین صرف الوجود هست و بالفعل هست اما تغییر آن فردا پیدا مىشود.
اگر بخواهیم نسبت به این مسئلۀ قضاى کلى و قدر جزئى تصویر صحیح داشته باشیم امشب برویم راجع به مسئلۀ تبدّل صرف الوجود و بسیط الحقیقه به وجودات جزئى فکر کنیم. این مسئله تمام شد و تمام این معما همین است.