حقیقت مُثُل افلاطونی و جایگاه آن در معارف الهی

البته محیی‌الدین در این زمینه در کتاب فصوص هم مطالبى دارد. در فتوحات هم خیلى مسئله را گسترش داده است و همان مسئلۀ مُثُل به صورت حقیقت نوریۀ انسانیه که در نفس رسول الله صلّی الله و علیه و آله و سلّم هست در آنجا ظهور پیدا مى‌کند. مى‌توانیم به این نحوه، ما در اینجا مطلب را مطرح کنیم.

علیٰ‌کل‌ّحال آن حقیقت نوریه که شما «مجلاى ولایت» هم مى‌توانید اسمش را بگذارید «مجراى ولایت» یا «ظهور ولایت»، «نَحنُ صَنائِعُ الله و الخَلقُ بعدُ صَنائعُ لَنا»¹ هم مى‌توانید اسمش را بگذارید. «واسطۀ فیض» می‌توانید اسمش را بگذارید تمام اینها، «أوَّلُ ما خَلَقَ الله»² روایاتی که در این زمینه هست همۀ اینها می‌تواند در این زمینه موقعیت خودش را پیدا کند.

منظور از مُثل افلاطونی در دید افلاطون

این قضیه مربوط مى‌شود به آن حقیقت واحده‌اى که آن حقیقت واحده اولین حلقۀ اتصال بین حقائق خارجیه و بین آن نزول اسم و صفت خاص پروردگار در تکوّن این حقایق خارجى است. آن حلقۀ اول، مُثُل افلاطونى می‌شود. این را من در مورد انسان گفتم و شما همین را در مورد شیر هم مى‌توانید به‌کار ببرید، در مورد فیل، اسب، کلب، کلاغ، حمار، حیّه، امثال‌ذلک، حیوانات، جمادات و همۀ اینها با اختلافى که دارند وقتی به آن نقطه مى‌رسند در آن نقطه همۀ این اختلافات کنار مى‌رود و تبدیل به یک حیوان خاص مى‌شود که دریچۀ خاصِ ظهورِ فلان اسم را دارد بعد وقتى که در این عالم نزول پیدا مى‌کند شما او را به این شکل مى‌بینید ولى باید ببینید که بی‌خود و گُتره تبدیل به این شکل نشده است و بى‌جهت و برحسب صُدفه و اتفاق این حالت در او قرار نگرفته است. این چرخشى است که به‌واسطۀ نزول از آن مرتبۀ تجرد ـ تجردی که دارد و نوعیت کلیه‌اى که در آنجا دارد ـ در این عالم براى او حاصل شده است. تمام حرف افلاطون این مسئله است که این قضیه است؛ یعنى توجیه کلام افلاطون در اینجا به این کیفیت هست و به این مسئله در اینجا برمى‌گردد.