
تبیین کیفیت قضا و قدر الهی
تحلیل نسبت میان علم عنایی، قضا و اختیار انسان
آیتالله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در این جلسه به تبیین دقیق کیفیت قضا و قدر الهی و نحوه تحقق آن در عالم خارج میپردازند. بحث با بررسی دیدگاههای مرحوم سید میرداماد درباره قضا و قدر و تمثیل آن به مُثل افلاطونی آغاز میشود و تفاوت میان قضا کلی و قضا مقدر مورد واکاوی قرار میگیرد. در ادامه، این نکته کلیدی مطرح میشود که اگرچه حقیقت کلی اشیاء در علم الهی ازلی است، اما تحقق خارجی و تشخص آنها در عالم ماده، تحت تأثیر علل و عوامل گوناگون و اختیار انسان شکل میگیرد. استاد با تأکید بر لزوم تبدیل حکمت علمی به حکمت عملی، به نقد اشتغالات ذهنی و توهمات بیهوده پرداخته و راهکار مراقبه را در بیتوجهی به حواشی و حفظ حرمت قلب برای خداوند میدانند. در نهایت، بحث به تبیین جایگاه علم عنایی و تلازم علم الهی با آثار ذات ختم میشود.
تبیین کیفیت قضا و قدر الهی
6حضرت در اینجا مىفرمایند: ﴿ٱسۡتَحۡوَذَ عَلَيۡهِمُ ٱلشَّيۡطَٰنُ فَأَنسَىٰهُمۡ ذِكۡرَ ٱللَهِ﴾1 شیطان اینجا دیگر بر اینها مسلط شد. این قلب را که حرم الله است براى خودش گرفت! خدا آن روز را نیاورد! آدم خیلى باید مواظب باشد. آنوقت راه مراقبهاش همین است؛ راه مراقبهاش توجه نکردن است. این راه مراقبه است! اگر شما توجه کردید و اهمیت دادید و ایمیل را حذف نکردید آنوقت این مطلب در قلب شما جا باز میکند. ایمیل اول سه درصد را اشغال مىکند و ایمیل دوم سه درصد دیگر و ایمیل سوم شش درصد و بعد کمکم بالا مىرود. ولى اگر دیدید بر علیه شما شخصى حرفى زده است و آن حرف احمقانه است، بههیچوجه گوش ندهید و دیلیت کنید! اصلاً ترتیب اثر ندهید! نمىدانید که چیست، خیالت راحت است! حسن ظنّت هم به برادران مؤمن باقى مىماند.
من در زمان سابق مىتوانستم نسبت به قضایا و مطالبى که بود خیلى کارها انجام بدهم! مسائلى که مىگویند و حرفهایی که زدهاند، تمام آنها به گوش ما مىرسد و گاهى گربه هم یک بویى مىکشد و... ولى دیدم که تمام اینها دنیاست. همۀ اینها غفلت از خداست. درحالیکه افراد دیگر تمام همّشان این بود که بروند سند درست کنند یعنى تمام قوایشان را بهکار مىگرفتند که تا مىتوانند سند جمع کنند یا بسازند. حالا هست یا نیست آن، یک مسئله دیگر است.
لزوم تبدیل حکمت علمى به حکمت عملى
سالها گذشت، سالیان سال گذشت، چه کسى بُرد؟! چه کسى در این مسئله نفع برد؟! چه کسى واقعاً نفع بُرد؟! این مطالبى که مرحوم آخوند در این اسفار در این موارد به ما ارائه مىدهد کاربردى است ها! اینها را ما باید بهکار ببندیم و همینطورى نباید سرسرى بخوانیم و برویم بلکه باید این مطالب را درنظر بگیریم، این مطالب را در زندگى خود پیاده کنیم، حکمت علمى را باید تبدیل به حکمت عملى بکنیم. چقدر اینها را انجام دادیم؟! اینهمه ما فلسفه خواندیم، اینهمه سالیان سال، چقدر این را به حکمت عملى تبدیل کردیم؟! چقدر؟! آیا از توهم و تخیل دور شدیم یا هنوز در توهمات و تخیلات هستیم؟!
- . سوره مجادله (58) آیه 19. انوار الملکوت، ج 2، ص 327، تعلیقه:
«شیطان بر ایشان غالب و چیره گشته، پس ذکر و یاد خدا را از یادشان برده.»
- . سوره مجادله (58) آیه 19. انوار الملکوت، ج 2، ص 327، تعلیقه:
