تبیین کیفیت قضا و قدر الهی

اختصاص و انحصار عدم اشتباه به معصوم علیه‌السّلام

این مسئلۀ مهمى است یعنى انسان باید نسبت به این قضیه توجه داشته باشد، یعنى براى خودش و راه خودش این مسئله خیلى مهم است که بتواند مسیر خودش را پیدا کند. توجه به این قضیه باعث مى‌شود که انسان در مسائل اجتماعى و در آن مسائل بسیار مهم‌تر، کم‌تر دچار خطا و اشتباه بشود! کمتر گرفتار شود! نمى‌گویم که دچار اشتباه نمی‌شود، آن مربوط به معصوم است؛ عدم اشتباه، کار معصوم است! اما مى‌گویم که اشتباه کمتر بشود تا بتواند نتیجۀ بهترى بگیرد.

شکل‌گیری قضاء مقدّر به‌واسطۀ علل خارجى

مرحوم سید در مسئلۀ قضاء کلى در همین زمینه یک مطلبى را بیان مى‌کنند؛ ایشان مى‌فرمایند که قضاء کلى عبارت از یک حقیقت کلیه‌اى است که قابل تشکّل به اَشکال مختلفى است ولى هنوز آن صورت خارجیه و تشخصش و جزئیتش ابرام نشده است و هنوز معیّن نشده است و در این تعیینى که مى‌خواهد پیدا کند، علل مختلفه‌اى دخالت دارند تا بخواهد آن مسئلۀ کلى به یک صورت خاص دربیاید و صورت پیدا بکند. درست مثل یک جنینى که این جنین در رحم زن قرار مى‌گیرد و آمادگى براى تشکّل به‌صورت یک انسان را دارد. در اینکه این جنین یک انسان مى‌شود، حرفى نیست. بالأخره مآل این جنین یک انسان دو پاست. هیچ‌وقت شما دیده‌اید که یک جنینى در رحم مادر قرار بگیرد و از آن‌طرف یک گوسفند بیرون بیاید؟! ما که ندیده‌ایم! این جنینى که در رحم مادر قرار مى‌گیرد و به‌سمت یک انسان مى‌رود که‌ مصداق آیۀ ﴿ثُمَّ أَنشَأۡنَٰهُ خَلۡقًا ءَاخَرَ فَتَبَارَكَ ٱللَهُ أَحۡسَنُ ٱلۡخَٰلِقِينَ﴾¹ مى‌باشد. این جنین مى‌تواند در این سیر به اصناف مختلف در کیفیت تعیّن و تشخّص ظاهر بشود و تمام اینها به عللى بستگى دارد که در این مدت برایش قرار دارد. آن جنین و عاقبتش قضاء کلى مى‌شود اما آن تشخّص و تصورش ـ ﴿هُوَ ٱلَّذِي يُصَوِّرُكُمۡ فِي ٱلۡأَرۡحَامِ كَيۡفَ يَشَآءُ﴾² چگونه است؟ مصوّر چه کسى بود؟ هو المصوّر ـ به‌واسطۀ علل خارجى، قضاء مقدّر می‌شود! یعنى غذایى که مادر در طول این مدت مى‌خورد، در کیفیت این جنین و در تشخصش تأثیر دارد. چه نوع غذایى مى‌خورد، چه نوع میوه‌اى مى‌خورد، از چه مواد غذایى استفاده مى‌کند، در چه فضایى قرار مى‌گیرد و آیا در حالت حزن است یا در حالت‌هاى عصبى و در استرس و اینها به‌سر مى‌برد یااینکه نه وضعیتش خوب است و...؟ با چه افرادى صحبت مى‌کند [چون اثر دارد] لذا مى‌گویند که در دوران حاملگى نباید با هرکسى صحبت کنید، هر تلفنى را نباید جواب بدهید، با هرکسى نباید سلام‌و‌علیک بکنید، تمام اینها همه تأثیر مى‌گذارد. شرکت در مجالس ذکر، شرکت در مجالس اهل‌بیت، شرکت در مجالسى که در آن روحانیت هست، ارتباط با افرادى که مصداق «یذکرکم الجنّة»³ هست و امثال‌ذلک، همۀ اینها در شکل‌گیری این بچه دخالت مى‌کنند. تمام اینها دخالت دارند⁴ وقتى که این جریانات همه انجام شد، آن‌وقت بچه که به دنیا آمد و ما او را نگاه‌ کردیم، این قضاء مقدّر مى‌شود!