
حقیقت ولایت و نقش ائمه در تدبیر عالم
تبیین نسبت میان اراده الهی و وساطت چهارده معصوم
آیتالله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در این جلسه به تبیین جایگاه ولایت تکوینی و نقش واسطهگری ائمه اطهار در تدبیر عالم هستی میپردازند. بحث با تحلیل مفهوم قضا و قدر و جایگاه سلسله علل در تحقق حوادث آغاز میشود و با نقد نگاههای سطحی به مسئله بداء و استمرار زمانی ولایت، به این نتیجه میرسد که ولایت یک حقیقت واحد و غیرمتدرج است. استاد با استناد به قاعده «کلنا نور واحد»، توضیح میدهند که اگرچه ائمه در عالم خارج دارای تعینات شخصی و خصوصیات بشری متفاوت هستند، اما در مقام حقیقت ولایت، همگی مظهر یک اراده واحد الهی برای تدبیر عوالم ملک و ملکوتاند. در نهایت، ایشان با تفکیک میان مقام عبودیت و مقام ولایت، تبیین میکنند که چگونه مناجاتهای عاشقانه اهلبیت با خداوند، هیچ منافاتی با جایگاه رفیع آنان در تدبیر نظام هستی ندارد و این دو مقام در وجود مقدس ایشان به صورت همزمان محقق است.
حقیقت ولایت و نقش ائمه در تدبیر عالم
3حقیقت بداء
این چرا اینجا آمده و ایستاده و تا صبح هیچ کارى نکرده است؟! سلسلۀ علیت همین است. چطور همین مىرود و یکى را مىزند؟! چرا مىرود یکى را مىزند و یکى را نمىزند؟! پس معلوم است دست خودش نیست! اینکه مىگویند: نیش عقرب نه از ره کین است غلط است، تمام اینها غلط است! بلکه ﴿مَّا مِن دَآبَّةٍ إِلَّا هُوَ ءَاخِذُۢ بِنَاصِيَتِهَآ﴾1 درست است! ﴿قُلِ ٱللَهُمَّ مَٰلِكَ ٱلۡمُلۡكِ﴾2 درست است! ﴿وَإِن مِّن شَيۡءٍ إِلَّا عِندَنَا خَزَآئِنُهُۥ وَمَا نُنَزِّلُهُۥٓ إِلَّا بِقَدَرٖ مَّعۡلُومٖ﴾3 درست است! ﴿لَّهُۥ مَقَالِيدُ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِ﴾4 درست است. اینها درست است نه اینکه نیش عقرب نه از ره کین است، اقتضاى طبیعتش این است! این را سلسلۀ علیت مىگویند که چطور در مسئله و سلسلۀ علیت مطالب و مسائلى هست که اینها هرکدام در ظهور آن مقام قضاء کلى و تبدل آن به قدر جزئى دخالت دارد که از این مسئله تعبیر به بداء شده است.
معنای بداء
پس بداء در واقع وجود خارجى و وجود عینى ندارد بلکه بداء یعنى انکشاف! بدا له یعنى انکشَفَ له، ظَهَر له. این بدا له یعنى برای خدا هم همین است؟! یعنى براى خدا هم بداء مىشود؟! انکشاف مىشود؟! این صحیح نیست، پس معنای بداء این است. میگویند که در قضیۀ حضرت امام صادق و موسى بن جعفر و اسماعیل بداء شده است! در قضیۀ على بن الحسین امام سجاد و حضرت علیاکبر علیهمالسّلام بداء شده است! در قضیۀ امام حسن عسگرى و حضرت سید محمد فرزند امام هادى علیهماالسّلام بداء شده است!5 این بداءهایى که در اینجا مشاهده مىکنیم یعنى خود امام هم نمىداند که او امام بعد از اوست؟! اگر نمىداند پس چطور پیغمبر صلّی الله علیه و آله و سلّم دوازده امام را از اول تا آخر گفت؟! در همان حدیث جابر و امثالذلک حضرت همه را به اسم فرمودند، «کُلُّهم من قُریش ...»6 و بعد شروع کردند اسامى دوازده امام را بیان کردند؛ امیرالمؤمنین و امام حسن و همۀ ائمه و سلسلۀ ذرارى خودشان تا حضرت بقیةالله علیهمالسّلام را بیان کردند و کیفیت زمان ظهور را هم بیان کردند نهاینکه این قضیه فقط به خود آنجا برمىگردد.
- . سوره هود (11) آیه 56. امام شناسی، ج 4، ص 37:
«هیچ جنبدهاى نیست مگر آنکه اراده و اختیار او به دست خداست.» - . سوره آل عمران (3) آیه 26. مطلع انوار، ج 12، ص 75:
«بگو (اى پیغمبر) بار پروردگارا! تو هستى که فقط صاحب قدرت و پادشاهى هستى.» - . سوره حجر (15) آیه 21. الله شناسی، ج 1، ص 11:
«و هیچ چیز وجود ندارد مگر آنکه خزینههاى آن در نزد ما موجود مىباشد و ما آن را فرود نمىآوریم مگر بهاندازۀ معلوم و معین.» - . سوره زمر (39) آیه 63. الله شناسی، ج 3، ص 178:
«از اختصاصات اوست کلیدهاى خزائن آسمانها و زمین.» - . جهت اطلاع بیشتر رجوع شود به مجلس یکصد و چهارم از مجموعه دروس خارج اصول مرحوم آیةالله حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی رضوان االله تعالی علیه.
- . الکافى، ج 1، ص 326.
- . سوره هود (11) آیه 56. امام شناسی، ج 4، ص 37:
