
حقیقت ولایت و نقش ائمه در تدبیر عالم
تبیین نسبت میان اراده الهی و وساطت چهارده معصوم
آیتالله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در این جلسه به تبیین جایگاه ولایت تکوینی و نقش واسطهگری ائمه اطهار در تدبیر عالم هستی میپردازند. بحث با تحلیل مفهوم قضا و قدر و جایگاه سلسله علل در تحقق حوادث آغاز میشود و با نقد نگاههای سطحی به مسئله بداء و استمرار زمانی ولایت، به این نتیجه میرسد که ولایت یک حقیقت واحد و غیرمتدرج است. استاد با استناد به قاعده «کلنا نور واحد»، توضیح میدهند که اگرچه ائمه در عالم خارج دارای تعینات شخصی و خصوصیات بشری متفاوت هستند، اما در مقام حقیقت ولایت، همگی مظهر یک اراده واحد الهی برای تدبیر عوالم ملک و ملکوتاند. در نهایت، ایشان با تفکیک میان مقام عبودیت و مقام ولایت، تبیین میکنند که چگونه مناجاتهای عاشقانه اهلبیت با خداوند، هیچ منافاتی با جایگاه رفیع آنان در تدبیر نظام هستی ندارد و این دو مقام در وجود مقدس ایشان به صورت همزمان محقق است.
حقیقت ولایت و نقش ائمه در تدبیر عالم
4امام، مجری فیض الهی
معنای ﴿أمرُنا إلاّ واحِدَة﴾
پس براى آن امام که او مجری فیض الهی است، مسئلۀ بداء معنا ندارد! این امام که مىگوییم مجرى و واسطۀ فیض است براساس همان مسئله است که ﴿وَمَآ أَمۡرُنَآ إِلَّا وَٰحِدَةٞ كَلَمۡحِۢ بِٱلۡبَصَرِ﴾1 فقط یک اراده است که به آن امر و مشیت ما تعلق مىگیرد، این ﴿أَمۡرُنَآ إِلَّا وَٰحِدَةٞ﴾ یعنى یک خواست و یک اراده و یک مشیت است که باعث ظهور و بروز همۀ ممکنات در عالم اعیان و مجردات شده است. در این ﴿أَمۡرُنَآ إِلَّا وَٰحِدَةٞ﴾ واسطۀ آن امر چه مىتواند باشد؟! آن عبارت از نفس ولى است که عبارت از نفس رسولالله و ائمه علیهمالسّلام است!
نفس ولیّ، فعلیت دهندۀ مقام قضاء و ایجاد کنندۀ سلسلۀ علیت در عالم خارج
آن واسطه یعنى فعلیت دهندۀ مقام قضاء در خارج و ایجاد کنندۀ سلسلۀ علیت در عالم خارج و ظهور و بروزى که بهواسطۀ این سلسلۀ علیت، آن مقام مبهم ـ در نظر ما ـ ظهور فعلى پیدا مىکند. این امام علیهالسّلام که مىگوییم: «نفس او این مسئله را اجرا مىکند و انجام مىدهد»، کدامیک از این ائمه هستند؟ آنطورىکه بین همه مشهور است، [منظور] هر امامى در زمان خودش است. امام زمانِ در زمان امام صادق خود امام صادق است، امام زمان در وقت عبدالملک امام سجاد است، امام زمان در وقت منصور، امام صادق است و یا در مورد موسى بن جعفر علیهمالسّلام و هلّم جرّاً! که الآن هم امام زمانِ ما حضرت بقیةالله علیهالسّلام است. اینطورى که در روایات هست [اینگونه است] و این یک شکل از روایات است.
با این بیانى که ما عرض کردیم یک ولایت بیشتر نیست! مگر نمىگوییم: ﴿وَمَآ أَمۡرُنَآ إِلَّا وَٰحِدَةٞ﴾؟! یک امر است که این ارادۀ خدا بهصورت وساطت ولایت، آن امر واحده ظهور پیدا مىکند پس کدامیک از ائمه متصدى آن امر هستند؟! هیچکدام! ولایت متصدى آن امر است! خصوصِ امام؛ یعنى بگوییم که امام صادق متصدى نزول این امر است؟! [نه،] تصدى این امر که مىخواهد بهعنوان وساطت مسئلۀ فعلیت سلسلۀ علیت را در خارج محقق کند، به کدامیک از شخص امام است؟ امام صادق است یا موسى بن جعفر است؟! کدامیک از اینهاست؟! اگر پیغمبر صلّی الله علیه و آله و سلّم وساطت دارد پس امیرالمؤمنین در اینجا چهکاره است؟! اگر امیرالمؤمنین وساطت در نزول فیض دارد پس امام حسن علیهماالسّلام در اینجا چهکاره است؟! دو نفر که نمىتوانند یک مسئله را دوبار تکرار کنند! مسئلۀ ادامۀ فیض باید بهعنوان یک جریان مستمر باشد تااینکه در این جریان مستمر، از این نقطه تا این نقطه را یکى بهعهده بگیرد و از این نقطه تا این نقطه را کسی دیگر برعهده بگیرد!
- . سوره قمر (54) آیه 50. الله شناسی، ج 3، ص 130:
«و امر ما نیست مگر یکى مانند چشم بر هم نهادن.»
- . سوره قمر (54) آیه 50. الله شناسی، ج 3، ص 130:
