ولایت تکوینی و مجرای مشیت الهی

این مطلب را ما به مسئلۀ قضاء در عالم اعیان و عالم علمى در وعاء دهرى و وعاء خارجى تشبیه مى‌کنیم؛ حقائق اشیاء در وعاء دهر هست منتها نه به همان مرتبۀ اول علمى خودش بلکه در مراتب بعد خودش. کأنّ نظر مرحوم میرداماد هم همین است. اینکه تمام آنچه که الآن شما در عالم وجود دارید مشاهده مى‌کنید، همۀ اینها ازلاً از ازل وجود داشتند منتها وجود اینها داراى مرتبه است؛ مرتبۀ اوّل یک مرتبۀ علمى است و مرتبۀ دوم یک مرتبه مثالى است و مرتبۀ سوم یک مرتبۀ جسمى و مادى است.

مگر شما گذشتگان خودتان را در خواب نمى‌بینید؟! آیا آنها در خواب داراى همین جسم هستند؟! جسم‌شان که فرق مى‌کند و جسم آنها جسم مثالى است. آن مرتبۀ علیاء از مرتبۀ ماده مى‌شود. پس این حقیقت در مثال هست ولى مثال بدون ماده. البته حالا با این تعبیر که ایشان کرده‌اند اما آن مطالبى که ما عرض کردیم خب فرق مى‌کند. همین مرتبه در مرتبۀ بالا هست که اسم او روح گذاشته مى‌شود؛ ﴿وَيَسۡ‍َٔلُونَكَ عَنِ ٱلرُّوحِ قُلِ ٱلرُّوحُ مِنۡ أَمۡرِ رَبِّي﴾¹ که آن روح در مرتبۀ بالاتر هست و از ملکوت علیا و سفلى هم بالاتر مى‌رود و به آن مرتبۀ بالا مى‌رسد. پس همین صور علمیه در آن عالم أعیان بوده و مترتّب بر آن در یک عالم دیگر، صور مثالى بوده و یک عالم دیگرش صور مادى بوده است. خب این مى‌شود تقریباً همان مطلبى که ما گفتیم. از این نقطه‌نظر که هرجا که صورت علمیه بوده باید در آنجا صورت مثالیه هم باشد و هرجا که‌ صورت مثالى هست باید در آنجا صورت عینیه هم باشد گرچه ما نبینیم و گرچه زمان هنوز به آن نرسیده باشد! پس مرحوم سید هم متفطّن به این مسئله بوده‌اند. خب ازدست این صفحه خلاص شدیم!

مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالیٰ علیه ـ این افرادى که اصلاً در نفسشان یک کینۀ عجیبى دارند و از آن کینه، حقد، سختى، صلابت، سفتى و تحجّر نمى‌توانند خودشان را بیرون بیاورند تعبیر و تشبیه به تمساح و کروکودیل مى‌کردند؛ اینها وقتى که یک طعمه‌اى را بگیرند، فکشان روى آن طعمه قفل مى‌کند و اصلاً درنمى‌آید. این فک چنان مى‌چسبد که بیچاره مى‌کند و آن‌قدر باید روى سرشان بزنند و چه کنند و...