تبیین رابطه علیت و تحقق معلول در نظام هستی

هان! احکام شرع، براساس ترتیب مقدِّمات براى رسیدن به آن مقصد و فعلیت است، نه براى انجام دادن یک امور ظاهرى و بعد هم مثل گاو و خر مردن!! بله، اگر انسان مى‌خواهد مثل گاو و گوسفند بمیرد، اشکال ندارد! هر کاری هم مى‌خواهد بکند! بالأخره همین‌قدر لگد به این‌وآن نیندازد! بیچاره خر و گوسفند چه‌کار مى‌کنند؟! بارشان را مى‌برند و فلان و بعد هم مى‌افتند مى‌میرند یا آنها را سلاخ‌خانه مى‌برند، نهایت همین است! اگر احکامى که ما باید براى مردم بیان کنیم فقط در همین حد گاو و خر بودن است، خب اشکال ندارد. مى‌تواند بگوید: اشکال ندارد و در خیلى چیزها تسامح ایجاد کند و سهل‌انگاری کند و خیلى مسائل را مى‌تواند حل کند.

ملاک اشتباه مردم در انتخاب مرجع تقلید

امروزه مى‌گویند که برو از فلانى تقلید کن، سهل مى‌گیرد، آسان مى‌گیرد! آن یکى مى‌گوید: ریشت را بتراش، اشکال ندارد! آن یکى مى‌گوید: فلان کار را هم بکن اشکال ندارد. هستند بعضى‌ها! بعضى‌ها مرده‌اند و بعضى‌ها هم زنده هستند. سهل مى‌گیرد، خوب است! یعنى همین؟! تمام شد؟! یعنى تو نمى‌دانى از این سهل گرفتن چه مصلحتى را ازدست مى‌دهى و چه فعلیتى را فاقد مى‌شوى که در آن دنیا بر سرت مى‌زنى! به‌خاطر همین سهل گرفتن، در آنجا بر مغزت مى‌زنى! چرا؟! چون از تو سؤال مى‌کنند: چرا به‌دنبال سهل بودن رفتى؟! چرا به‌دنبال اینکه من چه مى‌گویم نرفتى؟! این دو مطلب است؛ یکى این است که «من چه مى‌گویم و حکم من چیست» پس دیگر مراعات سهل را نباید بکنى! یک وقت نه، یک‌طوری سوراخ‌وسمبه‌اى پیدا کنیم که هم خر را داشته باشیم و هم طویله و خرما، هردو را داشته باشیم! یک‌طورى که سر خودمان هم شیره بمالیم و هم کار خودمان را بکنیم و هم شیره مالى و این چیزها که خلاصه این مسئله به این کیفیت تمام شود.

برفرض که اینجا توانستى خودت را خر کنى و گول بزنى اما آن‌طرف قضیه چه؟!‌ آن‌طرف مچت را مى‌گیرند: سهل‌انگاری کردى؟! بسیار خب! به‌خاطر این سهل‌انگارى ـ حالا غیر از اینکه چه چیزهایى هست ـ حالا نگاه کن ببین چه چیزهایى را ازدست دادى! نگاه مى‌کند، آنجا مى‌گوید: ﴿أَن تَقُولَ نَفۡسٞ يَٰحَسۡرَتَىٰ عَلَىٰ مَا فَرَّطتُ فِي جَنۢبِ ٱللَهِ﴾.¹ آن موقع این را مى‌گوید. ولى اگر نه، انسان به‌دنبال این باشد که آنچه که حق است را ببیند چیست. خدا هم برایش باز مى‌کند. سهل باشد، سهل! سخت باشد، سخت! از این نقطه‌نظر مسئله تفاوتى نمى‌کند.