حقیقت ثبت اعمال و جایگاه ملائکه در عالم هستی
تبیین تفاوت ثبت تکوینی اعمال با نگارشهای قراردادی و دنیوی
آیتالله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در این جلسه به تبیین دقیق معنای «ثبت اعمال» توسط ملائکه میپردازند و با نقد نگاههای سطحی و قراردادی به این مسئله، حقیقتِ آن را در عوالم هستی واکاوی میکنند. ایشان با تأکید بر اینکه نوشتنِ حسنات و سیئات توسط ملائکه به معنای نگارش با ابزارهای دنیوی نیست، آن را به معنای «تلقّی» و تحقق صورتِ عمل در نفسِ انسان و ملائکه معرفی میکنند. در ادامه، با اشاره به آیاتی همچون «کفی بنفسک الیوم علیک حسیبا»، این حقیقت تبیین میشود که در روز قیامت، نیاز به شاهدِ بیرونی نیست، زیرا خودِ نفسِ انسان بر اعمالش گواه است. در نهایت، ایشان با نقد دیدگاههای محدود درباره ازل و ابد، به توحید افعالی و معیتِ وجودیِ تمامِ اشیاء با ذات حق تعالی اشاره کرده و بر این نکته تأکید میکنند که حقیقتِ هستی، امری ثابت و بدون تغییر است.
مرتب سازی:
حقیقت ثبت اعمال و جایگاه ملائکه در عالم هستی
1درس هفتصد و چهل و ششم
ادامۀ نقد و نظر کلام سید میرداماد
أعوذ بالله من الشیطان الرجیم
بِسمِ الله الرَّحمَنِ الرَّحیم
صحبت در کلام مرحوم سید [میرداماد] بود دربارۀ تصویر مثل افلاطونى و تشبیه آن به کیفیت قضاء و قدر. در این مرتبه عرض شد که کلام مرحوم سید خالى از دقت نیست و باید به آن توجه کرد و بهنظر مىرسد که در آن رایحهای از کشف و شهود هم پیدا مىشود. مسئله در اینجا صرف فقط تعقّل و تصویر ذهنى نبوده است. با یک توضیحى نسبت به بعضى از مطالب عرض شد این قضیه مىتواند صورت صحیحى داشته باشد.
ماحصل مطالب مرحوم سید
ماحصل مطالب مرحوم سید به این قضیه برگشت که در عالم مشیّت و تقدیر دو مرتبه وجود دارد که یک مرتبهاش مرتبۀ محو و اثبات است و یک مرتبۀ بعد مرتبۀ تنجّز و تنفیذ مىباشد. در مرتبۀ محو و اثبات، آن حقیقت متعیّنۀ خارجیه بِصورتِه الأصلیه در آن مرتبۀ قبل حضور دارد منتها قابلیت براى تغیّر و تبدّل در آن مرتبه براى او محفوظ است و از آن مرتبه که مىخواهد به مرتبۀ بعد برسد که مرتبۀ عینیت و تکوّن خارجى است در اینجاست که عالَم عالَم تضارب اسباب و علل است. آنچه را که از احادیث و روایات و از مطالب و حکایات در مورد کیفیت تعیّن اشیاء ملاحظه مىکنیم اینها به مرتبۀ بعد برمىگردند، نه به مرتبۀ قبل! یعنى در مرتبۀ قبل ما علم و اطلاع نداریم بر اینکه در آنجا چه ثبت شده و چه چیزى در آنجا تصویر شده و به عبارت دیگر در آنجا نگاشته شده است.
معناى نوشتن حسنات و سیئات توسط دو ملک
عرض کردیم که نوشتن و امثالذلک برگشتش به ثبت واقعیت است؛ این که داریم دوتا ملک هستند یکى در یمین و یکى در یسار و حسنات و سیئات را مىنویسند، معناى نوشتن در اینجا بهوسیلۀ اینها باید مشخص و واضح باشد که نوشتن در اینجا نوشتنِ با قلم، مداد، خودنویس، خودکار، قلم نى و مرکب نیست بلکه این نوشتن به معناى ثبت شدن و به معناى نگه داشتن است! منتها در اینجا «بنویس» به معناى تحقق یک صورتش است و نوشتن در آنجا به معناى تحقق صورت دیگر است.