تبیین نسبت علم ربوبی با تغییرات عالم ماده

حالا که هر چغندر و غازفروشی که اسم خودش را ولىّ خدا گذاشته و دیگر هر کسی آمده و یک کتاب عرفان نوشته است [منظورم اینها نیستند] اینها نمی‌دانند که عرفان را با همزه مى‌نویسند یا با عین! یکى نوشته بود: عُرفان! یک جایى مى‌رفتم، دیدم نوشته: «عُرفان الهى»، گفتم: این عرفان از کجا آمد؟! از هند آمد؟! از کلمبیا آمد؟! از مکزیک آمد؟! از کجا آمد؟! عُرفان الهى! ضمه هم برایش گذاشته بود! دیگر از خدا مظلوم‌تر که ما نداریم! از خدا مظلوم‌تر نداریم و مى‌آییم برایش کتاب مى‌نویسیم!

این اولیاء خدا و این عارفى که به مرتبۀ شهودِ حقیقى و واقعى ـ شهود به‌عنوان ملکه نه به‌عنوان حال و منزل ـ رسیده و در همان مسیر و سیر علم مطلقۀ ربوبى قرار گرفته است براى آنها دیگر این حرکت‌ها معنا ندارد! هیچ معنا ندارد! بنده خودم این را از بزرگان در زمان حیاتشان تجربه کرده‌ام و شنیده‌ام، می‌فرمودند: چه دارى مى‌گویى؟! شب گذشته را بگویم؟! هفتۀ دیگر را بگویم؟! بگویم: چه دارد مى‌شود؟! این که دارد مى‌گوید: «بگویم» یعنى یک چیزى نوشته و من از روى نوشته دارم مى‌خوانم یااینکه الآن دارم مى‌بینم؟! الآن دارم مى‌بینم! حالا این را که دارم مى‌بینم عکس است؟! خب آن عکس را به ما نشان بدهید ما هم ببینیم ولی نه [عکس نیست]! مى‌گوید: همین تو را دارم مى‌بینم ـ تویی که الآن پشت میز نشسته‌اى و دارى مى‌نویسى ـ که الآن دارى این کار را انجام مى‌دهى هفتۀ دیگر! الآن دارى این کار را انجام مى‌دهى هفتۀ دیگر! یعنى براى من هفتۀ دیگر و الآن ثابت است و قوه ازبین رفته است و همه چیز فعلیت شده است؛ تبدیل به فعلیت شده است. تمام آنچه که در این عالم باید در مرتبۀ قوه و فعل حرکت داشته باشد ـ البته این مربوط به عالم مُلک هست ـ همه در علم ربوبى جنبۀ فعلى دارند! در عین اینکه جنبۀ فعلى دارند جنبۀ حرکت هم دارند؛ هم جنبۀ فعلى دارند و هم جنبۀ حرکت‌ دارند. لذا از امیرالمؤمنین سؤال مى‌کنند: قبل از این دنیا چه بود؟ حضرت مى‌فرمایند: دنیا. قبل از این آدم که بود؟ آدم. قبل از این زمین چه بود؟ زمین.¹