حقیقت فناء ذاتی و تجلیات الهی

ماهیت همان نفس الوجود است منتها عرض ما این بود که در وجود چه پدیده‌اى حاصل شده که آن وجود لا حدّى و لا رسمى و آن وجود اطلاقى که آن وجود مختص ذات پروردگار است و حیثیت اطلاقى و لا یتنهى بر او حاکم است آن وجود متبدّل به یک وجود محدود مى‌شود؟! فرض کنید وجود آب، وجود لیوان، این دم و دستگاه‌ها، وجود بنده و شما و اینها همه یک‌ وجودهاى محدودى است. از هرکدام هم یک خاصیتى برمى‌آید، این چه تشکّلى است؟! آیا خلق جدید است؟! یعنى یک وجود جدید خلق مى‌شود؟! این وجود جدید از کیسۀ خاله که نیامده! از همان وجود بحت و بسیط اطلاقى، این وجود در خارج هویت پیدا کرد! پس آن وجود هست، وجود اطلاقى هست، وجود بحت و بسیط هست، آن وجود بِالصِرافه هست، آن بَسیطُ الحَقیقَه هست متنها آن بَسیطُ الحَقیقَه و آن وجود بِالصِرافَه همین‌که کُلُّ الأشیاء مى‌شود یک‌دفعه سروصدا بلند مى‌شود! اینجاست که یک‌مرتبه همه چیز تغییر پیدا مى‌کند؛ بَسیطُ الحَقیقَةِ کُلُّ الأشیاء، نه کُلُّ الأشیاء خارِجٌ عَنِ بَسیط الحَقیقَه. الأشیاءُ خارِجٌ عن بَسیط الحَقیقة یعنى وجود را از خانۀ عمه‌شان نیاورده‌اند همان بسیط الحقیقه شد: کلّ الأشیاء این کلّ الأشیاء یک شیءٌ ذات پروردگار و یک شیءٌ اشیائى که ما داریم مى‌بینیم، نه‌اینکه ذات پروردگار جداى از آنها نه، به‌عنوان شیئیت. لذا داریم: «شیءٌ لا کالأشیاء»¹ عنوان شیء یعنى ما یُشاء و ما یُشار چیزى که خواست به آن تعلق مى‌گیرد، اراده و اشاره به او تعلق مى‌گیرد منتها در اینجا اشاره به یک امر خاص تعلق نمى‌گیرد چون در خود نفس اشاره هم آن حقیقت بسیط الحقیقه‌ و بالصرافه‌ در آنجا نهفته است. بنده عرض کردم در مسئلۀ ماهیت وجود هست، این وجود شکل پیدا مى‌کند مثلاً آب هست، این آب شکل پیدا مى‌کند و تبدیل به یخ مى‌شود نه‌اینکه یخ از خارج مى‌آید، نه‌اینکه این حدودِ یخ از خارج بر آب مى‌آید و ما این را برمى‌داریم با یک مهر در آب مى‌زنیم، این آب یخ مى‌شود، نه. این آب خودش یخ مى‌شود، خودش! از خارج چیزى به آن اضافه نمى‌شود بلکه خود این آب تبدیل به بخار مى‌شود، خود این آب تبدیل به برف مى‌شود، خود این آب تبدیل به مایع سیال مى‌شود، خود شیء؛ یعنى چیزى جداى از او نیست پس این ماهیت عبارت از نَفسُ الوجود است نَفسُ الوجود مُتِشَکِلٌ بِشِکلٍ خاص. پس چه شد؟! چیزى خارج نیست!