حقیقت وحدت در هستی و واقعه عاشورا

مثلاً امام حسن علیه‌السّلام از نظر جود و بخشش در کلّ مدینه و حتى سایر جاها معروف بوده است ولى افراد دیگرى هم بودند که آنها را در مقام مقایسۀ با امام مجتبى قرار مى‌دادند که آیا امام حسن اجوَد است یا او اجود است، و بعد خصوصیاتشان را ذکر مى‌کردند.

خصوصیاتى که چند نفر در یک شهر به جود و بخشش معروف هستند را از کیفیت ظهور خارجى آن تشخیص مى‌دادند که این الآن ظهور خارجى‌اش کم‌ است یا زیاد است؟ مقدارش کم است یا زیاد است؟ آثارش به چه نحوه است؟ در چه خصوصیاتى بخشنده است؟ آیا در رفاه بخشنده است یااینکه در حالت ضیق و مضیقه و صعوبت هم این بخشندگى را حفظ مى‌کند؟ از اینجا می‌توان به یک صفت داخلى و باطنى پى برد چون کسى همیشه معیار را خودِ کمى و زیادى درهم و دینار قرار نمی‌دهد، آن معیار عبارت از آن حالت نفسانى است که ممکن است ظهور خارجى در موارد مختلف و در کمیات مختلف از حسب کمیت و کیفیت حکایت از آن کیفیت و کمیت کند. اما وقتى که شما نگاه کنید مى‌بینید که آن حیثیت جود و بخشندگى دیگر دوتا نیست و یک حقیقت واحده است؛ ظهورى که الآن در خارج است دوتاست، من‌باب‌مثال این شخص الآن صد درهم اعطاء مى‌کند و آن شخصى که در فلان محله است پنجاه دینار اعطاء مى‌کند. اولاً درهم با دینار تفاوت مى‌کند و ثانیاً کمیتش نیز در اینجا متفاوت است! آن شخص در آن وضعیت اعطاء مى‌کند و دیگری در یک وضعیت دیگر اعطاء مى‌کند! باز مى‌بینید ظهور خارجى تفاوت مى‌کند یعنى وقتى این قضیه در مسئلۀ مادیت مطرح مى‌شود کاملاً این تفرقه را احساس مى‌کنیم که بین اشیاء خارجى و ظهورات خارجى تفرقه وجود دارد و قابل براى وحدت نیست! حتى اگر یک نفر در چند ثانیۀ متوالى دو مرتبه اعطاء کند باز ما در اینجا این دوئیت را ادراک مى‌کنیم گرچه از شخص واحد و به مقدار واحد و به شخص واحد باشد، همۀ اینها وجود تفرقه را اعطاء مى‌کند.