حقیقت مثل افلاطونی و جایگاه آن در هستی

درس هفتصد و پنجاه و دوم

بررسى بعضى تأویلات در ماهیت مُثل‌

أعوذ بالله من الشیطان الرجیم

بِسمِ الله الرَّحمَنِ الرَّحیم‌

و أولَ بَعضُهم المُثلَ الأفلاطونیَة إلى الموجوداتِ المُعلقةِ التی هیَ فی عالمِ المِثال و هوَ أیضاً غَیرُ صَحیحٍ لِما سَبق.¹

بعضى‌ها در توضیح مسئلۀ مثل افلاطونى مطالبى را بیان کرده‌اند و در توجیه قضیۀ این مثل آمده‌اند به طریق دیگرى این مطلب را توضیح داده‌اند. همان‌طورى‌که خدمت رفقا عرض شد در قضیۀ مثل افلاطونى ـ البته این مطالب مؤیَّد به شهود و کشف هم هست ـ مطلب به یک حقیقت واحده‌اى برمى‌گردد که آن حقیقت واحده منبعث از آن اسامى و صفات کلیۀ پروردگار و لایتناهى اوست که در کیفیت نزول آن صفت و آن اسم از آن ذات، یک حقیقت نوعیۀ مخصوصى در عالم خارج تکوّن پیدا مى‌کند که آن حقیقت نوعیه به‌صورت یک واقعیت مبهمه نه‌اینکه در خارج مبهم است بلکه در ذهن به شکل ابهام مى‌تواند ترسیم پیدا کند.

اگر یادتان باشد من براى این قضیه یک مثالى زدم؛ گفتم که اگر شما یک شبحى را در خارج مى‌بینید که دارد در مقابل شما حرکت مى‌کند این شبح یک واقعیتى مبهمه است،‌ همین‌قدر [می‌دانید که] جماد نیست بلکه حیوان است و یا انسان است. درخت و سنگ نمى‌تواند حرکت کند. انسان یا حیوان حرکت مى‌کند.

خب این در ذهن به‌عنوان یک حقیقت مبهمه الآن تصور پیدا مى‌کند تا وقتى که نزدیک بشود و تشخّص صنفى و بعد هم تشخّص مصداقى بر آن مترتب بشود. اینها همه سلسله‌مراتبی است که باید در ذهن از ابهام به تعیّن طى بشود اما آنچه که در خارج است یک واقعیت است و آن دیگر مبهم نیست و مربوط به خودش است. در ذهن ما این مسئله به‌نحو ابهام شکل مى‌گیرد اما آنچه که در خارج هست یک واقعیت است و آن واقعیت همان حقیقتى است که او الآن متصف به اوست. إمّا حیوانٌ أو إنسانٌ و صنفٌ و مِصداقٌ خاصٌ مِن کلّ مِنهما.