حقیقت مقام جمعیت در عین کثرت

مولا همیشه در مقام امر به یک امر و طبیعت مبهمه اشاره دارد؛ چه در مقام نهی و چه در مقام امر. وقتى مولا مى‌گوید که صلِّ صَلاةَ الظهر، منظورش چه صلاتى است؟! صلاة دو رکعتى است یا چهار رکعتى است؟! صلاتى که چهار دقیقه طول مى‌کشد یا صلاتى که مثل نمازهاى ما دو دقیقه طول مى‌کشد؟! زیادترش حیف است! عمر تلف مى‌شود! فقط باید یک اداء تکلیف کنیم! ما از نماز چه می‌فهمیم؟! واقعاً!

چند شب پیش بود داشتم یک روایتى را مى‌دیدم که مربوط به نماز بود. واقعاً اینها چه ادراکى‌ از نماز داشتند؟! اینها چه ادراکى داشتند و ما چه ادراکى داریم؟! مى‌فرمایند: امام سجاد علیه‌السّلام براى نماز ظهر همواره به آسمان نگاه مى‌کرد که چه زمانی وقت نماز مى‌رسد و چه زمانی موقع آن مى‌شود.¹

ما هم در زمان خودمان، بزرگان و اولیاء و عرفاء را دیده‌ایم که اینها دیگر از یک‌ ربع بیست دقیقه یا نیم ‌ساعت قبل از اذان حالشان به‌نحوى مى‌شد که دیگر حوصلۀ حرف زدن و صحبت کردن با کسى را نداشتند! این‌طور به حال انتظار و توجه مى‌خواستند بگذرانند نه‌اینکه بخواهند فیلم دربیاورند! این مسئله دست خودشان نبود. حالا ما نگاه به خودمان مى‌کنیم مى‌بینیم که نماز مغرب و عشاء ساعت یازده شب و نماز ظهر و عصر ده دقیقه به غروب و نماز صبح یک‌ ربع به آفتاب! این چیزها را که می‌بینیم خب واقعاً یک‌قدرى و متخصرکی کارهایمان [با آنها] تفاوت دارد! مثل اینکه بین ما و آنها مختصری فرق هست!!

شخصى تعریف مى‌کرد خدا رحمتش کند ـ واقعاً اینهایى که مى‌گویند که عرفاء و حکماء چه و چه هستند، خجالت بکشند! حیا کنند! شرم کنند! خجالت بکشند، بله، خجالت بکشند ـ خودش براى من گفت، الآن هر سه‌تا فوت کرده‌اند یعنی آن شخصى که به من گفت و از آن کسى که نقل کرده و از آن کسى که مسئله مربوط به اوست هر سه‌تا فوت کرده‌اند. خدا استاد ما مرحوم آقاى غروى را رحمت کند، ایشان به من مى‌گفت که از یک شخصى شنیدم ـ دیگر از این به بعدش را اسم نمى‌برم ـ او مسئول یک بیتى بود و خودش نقل می‌کرد که اگر ما فلان شخص را از خواب‌ بیدار نکنیم، نماز صبحش قضاء مى‌شود! واسطه، مرحوم آقاى غروى استاد ما که مشخص و گویاست منتها مورد دیگر را نمى‌گویم؛ هردو فوت کرده‌اند و کارشان إلى الله. به ما چه مربوط است؟! آن شخص صاحب رسالۀ عملیه بود! آن امام سجاد چگونه بود و ما چه هستیم! خودش گفت که اگر او را از خواب بیدار نکنیم، نماز صبحش قضاء مى‌شود! چیزهایى دیدیم! آن‌وقت همین‌ها، همین‌هایى که راجع به اینها در کتابشان «عرفاء کذّابین» نوشته‌اند،² هروقت بلند مى‌شدم مى‌دیدم دارند باهم شب تا صبح حرف مى‌زنند! نه از چک، سفته، پخش کتاب، مریدِ این‌طرف و آن‌طرف و اینها! معلوم است دیگر آنها چه مى‌گفتند و چه چیزهایى [بینشان ردوبدل می‌شد] که تا الآن هم به کسى نگفته‌ام که آنها از چه اسرار توحیدى و از چه حقائق توحیدى و از چه مسائلى صحبت مى‌کردند! او چه مى‌فهمد و این چه مى‌فهمد، او در چه افقى هست و این در چه افقى هست!